Thursday

Οι γλώσσες του Πακιστάν


Το Πακιστάν έχει δύο επίσημες γλώσσες,τα αγγλικά και τα ουρντού που είναι και η Κοινή διάλεκτος (lingua franca). Μιλιούνται τέσσερις επαρχιακές γλώσσες,τα Πουντζάμπι,τα Παστό,τα Σίνδι και τα Βαλόχι.Επίσης υπάρχουν δύο μεγάλες τοπικές γλώσσες,τα Σαράικι και τα Κασμίρι.Μειονοτικές γλώσσες είναι τα μπουρουκάσι,καλάς,χόβαρ,σίνα,μπάλτι,μπραχούι,χίντκο.

Το 99% των γλωσσών που μιλιούνται στο Πακιστάν ανήκουν στον  Ινδοϊρανικό κλάδο των ινδοευρωπαικών γλωσσών.Γράφονται στην περσοαραβική γραφή με ένα σημαντικό ποσοστό του λεξιλογίου να προέρχεται από τα αραβικά και τα περσικά.


ποστοστά ομιλητών
Παστό (15.42%), 
Σίνδι (14.1%), 
Σαράϊκι (10.53%), 
Ουρντού (7.57%), 
Βαλόχι (3.57%)



σχετικές αναρτήσεις

Wednesday

Αρβανίτες και αρβανίτικα στον ελλαδικό χώρο.

Αρβανίτες και Αρβανίτικα στον ελλαδικό χώρο

Σημείωση: Κάντε κλικ σε οποιοδήποτε εικονίδιο ηχείου 🔊 για εκφώνηση, στις εικόνες για μεγέθυνση, ή στο βίντεο για άνοιγμα σε αναδυόμενο παράθυρο.

1. Εισαγωγή 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

Οι Αρβανίτες αποτελούν ιστορικές αλβανόφωνες κοινότητες του ελλαδικού χώρου, με ιδιαίτερα έντονη παρουσία στη Στερεά Ελλάδα, την Αττική, την Εύβοια, την Πελοπόννησο και τα νησιά του Αργοσαρωνικού. Η ιστορία τους συνδέεται με διαδοχικές μετακινήσεις και εγκαταστάσεις αλβανόφωνων πληθυσμών από τον Μεσαίωνα και εξής, αλλά και με αιώνες συμβίωσης με τον ελληνόφωνο πληθυσμό.

Τα αρβανίτικα ανήκουν στον αλβανικό γλωσσικό κλάδο και συνδέονται στενά με τις τοσκικές ποικιλίες. Παρά τη συγγένειά τους με άλλες αλβανικές ποικιλίες, εξελίχθηκαν σε διαφορετικό περιβάλλον και δέχθηκαν πολύ ισχυρή επίδραση από την ελληνική γλώσσα.

αρμπερίστ - τα Αρβανίτικα

Η γλώσσα ονομάζεται από τους ίδιους τους ομιλητές της αρμπερίστ (arbërisht).

2. Η ιστορική παρουσία 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

13ος–14ος αιώνας: Ήπειρος και Θεσσαλία

Η αλβανόφωνη παρουσία στην Ήπειρο είναι τεκμηριωμένη ήδη από τον 13ο αιώνα και ενισχύεται κατά τον 14ο. Η περιοχή αποτέλεσε σημαντικό χώρο ελληνοαλβανικής γλωσσικής και πολιτισμικής επαφής, αλλά και αφετηρία μετακινήσεων προς νοτιότερες περιοχές.

Από τον 13ο αιώνα αλβανόφωνες ομάδες εμφανίζονται και στη Θεσσαλία. Κατά τον 14ο αιώνα οι Μπούαι, Μαλακάσιοι και Μαζαράκαιοι αναφέρονται στις βυζαντινές πηγές και ορισμένες από αυτές απέκτησαν σημαντική στρατιωτική και πολιτική επιρροή. Ωστόσο, σε αντίθεση με τη νότια Ελλάδα, δεν δημιουργήθηκε στη Θεσσαλία μια συνεχής και μακροχρόνια αρβανίτικη παράδοση, παρά μόνο σποραδικές εγκαταστάσεις.

14ος–15ος αιώνας: Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησος

Κατά τον 14ο και 15ο αιώνα συνεχίζονται οι μετακινήσεις προς τη Στερεά Ελλάδα, ιδιαίτερα τη Βοιωτία, την Αττική και την Εύβοια, ενώ αλβανόφωνοι πληθυσμοί εγκαθίστανται και σε διάφορες περιοχές της Πελοποννήσου.

15ος–16ος αιώνας: επέκταση των αρβανίτικων κοινοτήτων

Κατά τον 15ο και 16ο αιώνα ενισχύονται οι αρβανίτικες εγκαταστάσεις στη νότια Ελλάδα. Αρβανίτικες κοινότητες βρίσκονται πλέον σε μεγάλη έκταση στην Αττική, τη Βοιωτία, την Εύβοια, την Πελοπόννησο και τον Αργοσαρωνικό, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τη Σαλαμίνα, την Ύδρα, τις Σπέτσες και την Αίγινα.

Οι εγκαταστάσεις αυτές δεν αποτελούν ένα μόνο μεταναστευτικό κύμα, αλλά αποτέλεσμα διαφορετικών μετακινήσεων, εποικισμών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων.

Ύστερη οθωμανική περίοδος: Αλή Πασάς και Θεσσαλία

Ιδιαίτερα στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα, κατά την εποχή του Αλή Πασά (1788–1822), η αλβανόφωνη στρατιωτική και διοικητική επιρροή στη Θεσσαλία και την Ήπειρο ήταν σημαντική. Για αυτή την περίοδο χρησιμοποιείται σε ορισμένες περιγραφές και ο όρος «Αλβανοκρατία». Πρόκειται όμως για διαφορετικό ιστορικό φαινόμενο από τις παλαιότερες αρβανίτικες εγκαταστάσεις του 14ου–16ου αιώνα και δεν τεκμηριώνεται μια συνεχής «αρβανιτοκρατία» στη Θεσσαλία.

Μακεδονία και Θράκη

Στη Μακεδονία και τη Θράκη υπήρχαν επίσης αλβανόφωνες μετακινήσεις και εγκαταστάσεις, κυρίως κατά την οθωμανική περίοδο. Ωστόσο, δεν δημιουργήθηκε εκεί μια συνεχής αρβανίτικη ζώνη αντίστοιχη με αυτή της νότιας Ελλάδας. Επίσης, δεν πρέπει όλοι οι αλβανόφωνοι πληθυσμοί της βόρειας Ελλάδας να χαρακτηρίζονται Αρβανίτες, καθώς υπήρχαν διαφορετικές αλβανικές ποικιλίες και διαφορετικές ιστορικές προελεύσεις.

Χάρτης των αλβανικών διαλέκτων με σημείωση των Αρβανίτικων

Οι αλβανικές διάλεκτοι και η θέση των Αρβανίτικων μέσα στην τοσκική ομάδα. Πηγή: Wikimedia Commons.

Προσωπογραφία του Αλή Πασά Τεπελενλή

Ο Αλή Πασάς Τεπελενλής, προσωπογραφία του Σπυρίδωνα Βεντούρα (1818). Πηγή: Wikimedia Commons.

3. Η ονομασία «Αρβανίτες» 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

Η ονομασία Αρβανίτες συνδέεται ιστορικά με το μεσαιωνικό Άρβανον, περιοχή περίπου στην κεντρική Αλβανία. Από την ονομασία αυτή συνδέονται οι ελληνικοί όροι Αρβανίτης και αρβανίτικα.

Στις ιστορικές πηγές απαντά και η μορφή Αρβανίται, ενώ στην αλβανική παράδοση συναντώνται οι παλαιότερες μορφές Αρμπέρ και Αρμπέν.

Σημαντική πρώιμη βυζαντινή μαρτυρία βρίσκεται στην Αλεξιάδα της Άννας Κομνηνής, στις αρχές του 12ου αιώνα1.

Χειρόγραφο της Αλεξιάδας της Άννας Κομνηνής

Χειρόγραφο της Αλεξιάδας της Άννας Κομνηνής (12ος αιώνας). Πηγή: Wikimedia Commons.

4. Τα Αρβανίτικα 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

Τα αρβανίτικα είναι αλβανικές ποικιλίες της τοσκικής ομάδας. Δεν αποτελούν «ελληνοαλβανική διάλεκτο» ούτε παραφθορά της ελληνικής2.

Η μακρόχρονη συμβίωση με τον ελληνόφωνο πληθυσμό είχε ως αποτέλεσμα ισχυρή ελληνική επίδραση στο λεξιλόγιο, τη φρασεολογία και τη γλωσσική χρήση, ενώ τα αρβανίτικα διατήρησαν αρκετά συντηρητικά και παλαιότερα χαρακτηριστικά της τοσκικής αλβανικής.

Η πολυμορφία των αρβανίτικων διαλέκτων

Τα αρβανίτικα δεν ήταν ποτέ ένα ενιαίο και απολύτως ομοιογενές ιδίωμα. Υπήρχαν τοπικές ποικιλίες στην Αττική, τη Βοιωτία, την Εύβοια, την Πελοπόννησο και τον Αργοσαρωνικό, με διαφορές στην προφορά, τη μορφολογία, το λεξιλόγιο και τη φρασεολογία.

Η γλώσσα ονομαζόταν σε πολλές κοινότητες αρμπερίστ, ενώ απαντούν και τοπικές μορφές όπως αρμπερίστικε στην Άνδρο.

Αρβανίτικα και Αρμπερίστικα της Ιταλίας

Τα αρβανίτικα της Ελλάδας συνδέονται στενά με τα αρμπερίστικα της νότιας Ιταλίας και της Σικελίας. Οι αρμπερίστικες κοινότητες δημιουργήθηκαν κυρίως από μετακινήσεις αλβανικών πληθυσμών κατά τον 15ο και 16ο αιώνα.

Και οι δύο γλωσσικές παραδόσεις συνδέονται με τις νότιες, τοσκικές ποικιλίες της αλβανικής, αλλά εξελίχθηκαν σε διαφορετικά περιβάλλοντα: τα αρβανίτικα υπό ισχυρή ελληνική επίδραση και τα αρμπερίστικα υπό ιταλική.

5. Μύθοι και ιστορικές παρανοήσεις 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

Μύθος: «Αρχαία καταγωγή»

Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί θεωρίες που συνδέουν τους Αρβανίτες με Δωριείς, Πελασγούς ή άλλους αρχαίους πληθυσμούς. Οι θεωρίες αυτές συχνά βασίζονται σε επιφανειακές ομοιότητες λέξεων και αυθαίρετες ετυμολογίες και δεν αποτελούν ασφαλή βάση για τη γλωσσολογική και ιστορική ερμηνεία.

Μύθος: «Παραφθαρμένα ελληνικά»

Εξίσου λανθασμένη είναι η άποψη ότι τα αρβανίτικα είναι «χαλασμένα» ή «παραφθαρμένα ελληνικά». Η γλωσσική τους βάση είναι αλβανική, ενώ η έντονη ελληνική επίδραση αποτελεί φυσικό αποτέλεσμα της μακρόχρονης γλωσσικής επαφής.

Παρερμηνεία: Ταύτιση πρώιμων μαρτυριών

Η αναφορά στο Ἄρβανον στην Αλεξιάδα της Άννας Κομνηνής (12ος αιώνας) αφορά τη δυτική Βαλκανική και δεν ταυτίζεται αυτομάτως με τους μεταγενέστερους Αρβανίτες του ελλαδικού χώρου.

Παρερμηνεία: «Αρχαία αλβανική»

Ο συντηρητικός χαρακτήρας των Αρβανίτικων δεν σημαίνει ότι αποτελούν «αρχαία αλβανική» γλώσσα. Είναι ποικιλίες της αλβανικής με παλαιότερα χαρακτηριστικά, που εξελίχθηκαν επί αιώνες υπό την επίδραση της ελληνικής.

6. Αρβανίτες και Ελληνική Επανάσταση 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

Οι Αρβανίτες συμμετείχαν ενεργά στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 και στους αγώνες που οδήγησαν στη δημιουργία του ελληνικού κράτους. Μεταξύ των σημαντικότερων μορφών αρβανίτικης καταγωγής ήταν οι Μάρκος Μπότσαρης, Νότης Μπότσαρης και Κίτσος Τζαβέλλας.

Η συμμετοχή τους δείχνει ότι γλώσσα, καταγωγή, πολιτική επιλογή και εθνική ταυτότητα δεν ταυτίζονταν πάντοτε απόλυτα.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο «Μπιθεγκούρας»

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης δεν καταγράφεται ως Αρβανίτης, αλλά είχε στενές σχέσεις και συνεργασία με Αρβανίτες και αλβανόφωνους πολεμιστές.

Σύμφωνα με οικογενειακή παράδοση, πρόγονος του Κολοκοτρώνη είχε λάβει από Αρβανίτες το προσωνύμιο «Μπιθεγκούρας». Η παραδοσιακή ερμηνεία συνδέει το «μπίθε» με τα οπίσθια και το «γκούρ» με την πέτρα ή το κοτρόνι, και συνδέει το προσωνύμιο με την κατοπινή μορφή Κολοκοτρώνης. Πρόκειται για παράδοση και όχι για απολύτως τεκμηριωμένη ετυμολογία.

Το λεξικό του Μάρκου Μπότσαρη

Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της γλώσσας έχει το «Λεξικόν της Ρωμαϊκής και Αρβανητηκής Απλής» του 1809, που συνδέεται με τον Μάρκο Μπότσαρη3. Το έργο αποτελεί σημαντική μαρτυρία για τα αρβανίτικα των αρχών του 19ου αιώνα και καταγράφει την έντονη επαφή της γλώσσας με τα ελληνικά4.

Η ιδέα ενός «ελληνοαλβανικού βασιλείου»

Στις πολιτικές ζυμώσεις των αρχών του 19ου αιώνα υπήρχαν ιδέες συνεργασίας Ελλήνων και Αλβανών και ευρύτερων πολιτειακών αναδιατάξεων. Η μεταγενέστερη αναφορά σε «ελληνοαλβανικό βασίλειο» χρειάζεται όμως προσοχή και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως βέβαιο ή επίσημο σχέδιο του Κολοκοτρώνη χωρίς συγκεκριμένη πρωτογενή τεκμηρίωση.

Προσωπογραφία του Μάρκου Μπότσαρη

Προσωπογραφία του Μάρκου Μπότσαρη. Πηγή: Wikimedia Commons.

Η πρώτη σελίδα του λεξικού Μπότσαρη

Η πρώτη σελίδα του λεξικού Μπότσαρη.

7. Προφορική παράδοση 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

Η προφορική παράδοση των αρβανίτικων κοινοτήτων διατήρησε παροιμίες, ιδιωματικές εκφράσεις, αστεϊσμούς, απειλές, ευχές και καθημερινές φράσεις, που αποτυπώνουν όχι μόνο τη γλώσσα αλλά και τον τρόπο σκέψης και το χιούμορ των κοινοτήτων.

  • Ντο χας νιε εδε νούκ' ντο σόχς γκα ντοβές. — Θα φας μια και ούτε που θα δεις πού θα πας.
  • Ντάλε! Ντάλε! Τιε σίτζι νιερ ντουφέκ Καραισκάκιτ. — Στάσου! Στάσου! Να ιδείς μια φορά ντουφέκι του Καραϊσκάκη.
  • Μότ κουρούπιτ. — Ποτέ.
  • Ι α θομ λjέδιτ τe γκίγκjετ νούσεα. — Το λέω του τοίχου να τ' ακούσει η νύφη.
  • Ο βινj ζητουλjάρι πeρ μπουκ. — Θα 'ρθει ο ζητιάνος για ψωμί.
  • Ο βινj Ταξιάρχη με ντράπeριν. — Θα 'ρθει ο Ταξιάρχης με τη ρομφαία.
  • Φτεκς γαϊδούριν ρεχ σαμάριν. — Φταίει το γαϊδούρι, χτυπάει το σαμάρι.
  • σι ντο στρος ντο φλιές. — Όπως στρώσεις θα κοιμηθείς.
  • Ντε ντέρα ε κουφόιτ, σα τε ντούασσ μπιέρι. — Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα.
  • Γκα γιάσστε γκα βάυα, σσούμε κρέγγε ντι. — Έξω από τον χορό, πολλά τραγούδια ξέρει.
  • Με πόρδε ζ'μπένετε ομλέτε. — Με πορδές δεν φτιάχνεται ομελέτα.

Η ποικιλία τέτοιων εκφράσεων δείχνει ότι τα αρβανίτικα δεν ήταν απλώς ένα μέσο καθημερινής επικοινωνίας, αλλά φορέας χιούμορ, κοινωνικών αντιλήψεων, λαϊκής σοφίας και τοπικής μνήμης.

Πολιτικό κείμενο

«Πολίτ. Σύνταγμαϊ θότ τσ̌ε ίσ̌τέ παρανομί Κιβέρνισι τ' ανακατόσ̌έτε με δινάμι τ' εσάγια εδέ επιροΐ ντ' εκλογί. Νουκ ίσ̌τέ πούν' εσάγια, εκλογία ίσ̌τέ δικέομα ι λαόϊτ. Εσίχνι φόρτ μίρε τσ̌ε Κιβέρνισι πέρ σιμφέρο τ' εσάγια ανακατόσ̌ετε· νουκ πρέπ λιπόν τ' στί́νι ψίφο ντε ατά τσ̌ε ου προτίνεν, ψέ ντο τι κένι ταούλιετε.»

Πηγή: άγνωστη / μη ταυτοποιημένη.

Προσωπογραφία του Γεωργίου Καραϊσκάκη

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, στον οποίο αναφέρεται μία από τις παραπάνω παροιμίες. Πηγή: Wikimedia Commons.

8. Η ιστορία επαναλαμβάνεται: γλωσσική μετατόπιση και αφομοίωση 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

Κατά τον 19ο και 20ό αιώνα η ελληνική γλώσσα επικράτησε σταδιακά στις περισσότερες αρβανίτικες κοινότητες. Η εκπαίδευση, η αστικοποίηση, η εσωτερική μετανάστευση και κυρίως η διακοπή της μετάδοσης της γλώσσας από γονείς σε παιδιά οδήγησαν σε μεγάλη υποχώρηση των αρβανίτικων2.

Η εξέλιξη δεν ήταν ίδια παντού: άλλοι διατήρησαν για περισσότερο τη γλώσσα και την ιδιαίτερη τοπική τους παράδοση, ενώ άλλοι πέρασαν σε πλήρη γλωσσική και κοινωνική αφομοίωση.

Η νεότερη μετανάστευση από την Αλβανία προς την Ελλάδα δημιούργησε ένα νέο κεφάλαιο ελληνοαλβανικής γλωσσικής επαφής, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται ιστορικά με τις παλαιές αρβανίτικες κοινότητες.

Συμπέρασμα

Η ιστορία των Αρβανιτών και των αρβανίτικων στον ελλαδικό χώρο είναι ιστορία μετακινήσεων, εγκαταστάσεων, γλωσσικής επαφής και σταδιακής αφομοίωσης. Από την Ήπειρο και τη Θεσσαλία έως τη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο και τον Αργοσαρωνικό, οι αλβανόφωνες κοινότητες εξελίχθηκαν με διαφορετικούς τρόπους και δημιούργησαν μια ιδιαίτερα πλούσια γλωσσική και πολιτισμική παράδοση.

Τα αρβανίτικα αποτελούν αλβανικές, τοσκικής βάσης γλωσσικές ποικιλίες, βαθιά επηρεασμένες από την ελληνική και διαμορφωμένες μέσα σε ελληνόφωνο περιβάλλον. Η σημερινή υποχώρησή τους δεν μειώνει τη σημασία τους· αντίθετα, καθιστά ακόμη σημαντικότερη την καταγραφή, μελέτη και διάσωση των τοπικών τους ποικιλιών και της προφορικής τους παράδοσης.

Το Albanian Voices του Robert Elsie αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας τεκμηρίωσης, καθώς διασώζει ηχογραφήσεις και γλωσσικό υλικό από διαφορετικές περιοχές, μεταξύ των οποίων και ο ελλαδικός χώρος.

9. Πηγές 🔊
🔊 Ακρόαση ενότητας

Ηχογραφήσεις και εξωτερικοί σύνδεσμοι

Βιβλιογραφία

  • Άννα Κομνηνή, Αλεξιάδα. Βλ. σχετικό λήμμα στη Βικιπαίδεια.
  • Λούκας Δ. Τσιτσίπης, A Linguistic Anthropology of Praxis and Language Shift: Arvanítika (Albanian) and Greek in Contact, Oxford University Press, 1998. Βλ. Oxford Academic.
  • Μάρκος Μπότσαρης, Λεξικόν της Ρωμαϊκής και Αρβανητηκής Απλής, Κέρκυρα, 1809. Βλ. σχετικό άρθρο.
  • Τίτος Π. Γιοχάλας (επιμ.), Το Ελληνο-Αλβανικόν Λεξικόν του Μάρκου Μπότσαρη: Φιλολογική έκδοσις εκ του αυτογράφου, Ακαδημία Αθηνών, 1980. Βλ. σχετική καταχώριση έκδοσης.
  • Robert Elsie, Albanian Voices — ψηφιακό αρχείο ηχογραφήσεων.

Ο Κολοκοτρώνης σε αλβανικό τραγούδι του 1808


Γκίθ(ε) μπότα λε τα θον,
ου(ν) σε γιαπ Κολοκοτρών.
Γιαμ Αλή Φαρμάκη, ου
κι εσπιέ γκιάκν(ε) γκερ(ν)τε γλιου


Όλος ο κόσμος να το πει, εγώ δεν δίνω τον Κολοκοτρώνη.
Είμαι ο Αλή Φαρμάκης και όπου πηγαίνω, φτάνει το αίμα ως το γόνατο.
[O Γέρων Κολοκοτρώνης, τ.Β’, Εν Αθήναις, Βιβλιοθήκη της Εστίας, 1889]


 
Πηγή:εδώ

Η Τραγιάσκα (Αρβανίτικη ιστορία-ανέκδοτο)

Δύο γεροντάκια , αρβανίτες πίνουν το καφεδάκι τους στο καφενείο του χωριού τους , συζητώντας τα διάφορα θέματα της επικαιρότητας .
Ξαφνικά ο ένας από τους δύο ξύνει το κεφάλι του γιατί τον έτρωγε και μάλιστα το έξινε πάνω από την τραγιάσκα , που φορούσε .
Βλέποντας τον ο συνομήλικος γέροντας φίλος του λέγει .
- Ρέ , ψέ κρούαν Κρίετ , σίπρ γκά τραγιάσκα ;
- ( Ρέ γιατί ξύνεις το κεφάλι σου πάνω από την τραγιάσκα ) ;
- ΚαΙ ο άλλος του απαντά .
- Γκά ψέ , τι πώ τ΄χά μπίθα τζίερ παντελόνι ;
- ( Γιατί , εσένα όταν σε τρώγει ο πισινός σου βγάζεις το παντελόνι σου ) ;

Πηγή:εδώ

αρβανίτικες φράσεις και εκφράσεις

Παροιμίες & Εκφράσεις

Παροιμίες και Εκφράσεις

Ντο χας νιε εδε νούκ' ντο σόχς γκα ντοβές.
Θα φας μια και ούτε που θα δεις πού θα πας
Ντάλε!Ντάλε!Τιε σίτζι νιερ ντουφέκ Καραισκάκιτ
Στάσου!Να ιδείς μια φορά ντουφέκι του Καραισκάκη. (έλεγαν για να φοβερίσουν η μια φατρία την άλλη όταν πολεμούσαν μεταξύ τους)
Μότ κουρούπιτ
Ποτέ
α τe τούντeς νjνe κeμπeνe τα χα νjτρeνε μελιγκόνα
μέχρι να κουνήσεις το ένα πόδι,σου τρώει το άλλο το μυρμήγκι
Ι α θομ λjέδιτ τe γκίγκjετ νούσεα
το λέω του τοίχου να τ'ακούσει η νύφη
Ο βινj ζητουλjάρι πeρ μπουκ
θα'ρθει ο ζητιάνος για ψωμί, για όσους ζητούσαν χάρες
Ο βινj Ταξιάρχη με ντράπeριν
θα΄ρθει ο Ταξιάρχης με τη ρομφαία -- απειλή
Ρι κουρούπεα νe δρομ σhαν λjαγκίνενε τσhe σhκον
κάθεται η κουρούπα στο δρόμο και βρίζει την κανάτα που περνά
Ντι κρούσκα νε νj βατρ,ντι μάτσhε νε νj πιατ
δυο συμπεθέρες σε μια παρωστιά, δυο γάτες σε ένα πιάτο
Μπeνετ κούγκουλι φαί εδέ κρούσκου συγγενή;
γίνεται το κολοκύθι φαγητό και ο συμπέθερος συγγενής;
Ανάθεμα παλjοκαιρόν πασοϊντίς μόουα με φτον
ανάθεμα τον παλιοκαιρό,αλλά δεν ταιριάζει το μήλο με το κυδώνι -- για ασυμβίβαστες καταστάσεις
Ερν Πασχ τeμπεδά πρίφτι ξουλj νούκου κα
ήρθε το μεγάλο Πάσχα και ο παπάς δεν έχει το ράσο του
Λιγούρα ε τριτίουτ
ζέστη του Σεπτέμβρη — για τους ενοχλητικούς
Φτεκς γαϊδούριν ρεχ σαμάριν
φταίει το γαϊδούρι, χτυπάει το σαμάρι — άλλος φταίει, άλλος τιμωρείται
Τσhe ρι σι νούσε Κουκουριότε τe χeνeν
τι κάθεσαι σαν νύφη από τα Κούκουρα τη Δευτέρα; — για τις σεμνότυφες
ο λιούεν ριμπάπι
Θα παίξει η λύρα — θα φας ξύλο μετά μουσικής (λιούρα = αραβικό μουσικό όργανο)
Γιέ βίτσ πα λιπίτουρ
Είσαι μοσχάρι που δεν σ’ έχει γλείψει η μάνα σου — ο χαζός που δεν έχει ιδέα
Ρό ιζίθ, ρό, τε σόχες μουγί με έρ
Ζήσε μαύρε, ζήσε, να δεις ανεμόμυλο — για σπάνιο γεγονός
κιάβ σί μπίθ εκαρδιάσουρ
Το πάει σαν πισινός κρυωμένος — για τους πολυλογάδες
Το σκός σι κουμπάρ κα Ζερίκι
Θα περάσεις σαν κουμπάρος από το Ζερίκι — θα καλοπεράσεις
Ατιέ κου διέσε πλιάκ - τ – βέρ – χούντετ
Εκεί που χέζει ο γέρος να βάλεις την μύτη σου
οτε με χάσ γκίζα
θα μου φας την μυζήθρα — σιγά το κακό
Ντόσα βάλλε νούκου ντι, κα τe σσιχ ντέρκου τe ντζί
Η γουρούνα χορό δεν ξέρει, πού να δει το γουρουνάκι να μάθει;
σι ντο στρος ντο φλιές
όπως στρώσεις θα κοιμηθείς
Το πις σα πιβ νταούλι νε ντάρσεμ
Θα φας όσα έφαγε το νταούλι στο γάμο — θ’ αρπάξεις αμέτρητες
Ντο βράρ με σάτ ιγκούστ
Θες σκότωμα με στενό ξινάρι
Ρούσι Λιόρεμα
Κατέβασε το λιόρεμα — κάτι ακατόρθωτο
τσάν λιέπουρι τσούνεν
Σπάει ο λαγός το πουλί του — για πολύ δύσβατη περιοχή
Άι κότ πούλια,το μπίνιν βέ
Πήγαινε να βοσκήσεις κότες να κάνουν αυγά — προσβλητικό
Ρί σί πίδι νε ντάρσεμ
Κάθεσαι σαν το μ..νί στο γάμο — για ανέμελους/ανέξοδους
Τρόποι να πεις "ευχαριστώ"
ρρί ντε θρόν = να γίνεις βασιλιάς
ουράτëν = την ευχή μου
γιές μιρ = να είσαι καλά
χάνα μούνου
φάε σκατά — όταν κάποιος λέει κοτσάνα, διαδεδομένο στην Ύδρα & Αργολίδα

Μίνι ορθογραφικό-ερμηνευτικό λεξικό κυπριακής διαλέκτου

A
ακκάννω: δαγκώνω
αλόπως: μήπως, πιθανώς
αμινιάζω: υπολογίζω
αμπλέπω: βλέπω
αμπούστα: κουτί
αντζελοσσιάστηκα: τρόμαξα
αντινάσσω: τινάζω
αξινόστραφη: ανάποδη
απόπατος: αποχωρητήριο
άππαρος: άλογο
αππιθκιά: αχλαδιά, ένδειξη κοντινού χώρου
άρκοψες: αύριο βράδυ
αρμαρόλα: μικρή ντουλάπα
αρφός, αρφή: αδελφός, αδελφή
ασσιελιά: ένα σκέλος (για μήκος)
ατζία: άκρη του ψωμιού
αφτένω: ανάβω
άψε το: άναψε το
αψιουρίζομαι: φταρνίζομαι
Β
βάκλα: η ουρά του προβάτου
βαρκούμαι: βαριέμαι
βαστώ: κρατώ
βίτσα: μαγγούρα, έγινες ~ αδυνάτισες
βλαντζί: συκώτι
βόρτακος: βάτραχος
βόρτος: χοντρός
βούκκα: μάγουλο
βουκκαλλέτικον: μπούλλης
βουναλλούι: μικρός λόφος
βούρνα: νεροχύτης
βουρώ: τρέχω
βρίξε: σώπα (προστακτική)
γ
γάρος: γαϊδούρι
γιουτά μου: με βολευεί
Δ
δισκοθήκη: ντίσκο
δρώμα: ιδρώτας
Ε
εβόλυσα: πάτησα λάσπες
ελαόθικα: τρελάθηκα
ελύσσιασα: πεινάω πολύ (έχω λυσσάξει από την πείνα)
έππεσεν το αρφάλι μου: πεθαίνω της πίνας (έπεσε ο αφαλός μου)
έρκουμαι: έρχομαι
έσιει: έχει
έσσω: μέσα
εφάτσιησα: χτύπησα
Ζ
ζάβαλλε: αλίμονο
ζαβός: στραβός
ζάμπα: μπούτι
ζίλικουρτι: σκασμός
ζώλος: άσχημη μυρωδιά, βρωμιά
Η
ήντα: τι
ήντα μπον τούτον; : τι είναι αυτό;
Θ
θκιούλλα: θεία
θωρώ: βλέπω
Κ
καϊλώ: δέχομαι
κάκκαφα: πολύ ανώμαλα εδάφη
καλώ: αμέ
καμμώ: κλείνω τα μάτια μου
καρκασιαλλίκκι: φασαρία
καρκόλα: κρεβάτι
καρτζί: απέναντι
κάττος: γάτα
κατρακύλα: τσουλήθρα
κατσιαρίζω: κάνω θόρυβο
καύκει: καίει
κάφκα: ερωμένη παντρεμένου άντρα
κκελλέ: κεφάλι
κκελλέ κουλούμπρα: αγύριστο κεφάλι
κόλλα: χαρτί
κοτζιάκαρη: γερόντισσα
κοτολεττα: μπριζόλα
κούλλουφος: ατημέλητος
κουφή: φίδι
κρούζω: καίω
κρώννουμαι: ακούω, συμβουλεύομαι
κωλοσύρνω: τραβώ
Λ
λαλώ: λέω
λαός: λαγός
λάου λάου: σιγά σιγά
λάσσω: γαυγίζω
λαφαζάνης: αυτός που λέει βλακείες (εξωπραγματικά γεγονότα)
λίξης: λιγούρης
λυσσιάρης: λιγούρης
λυσσιοπεινώ: πεθαίνω της πίνας
λουβώ: μαδάω
λούκκος: λακκάκι, τρύπα στο έδαφος
Μ
μαΐρισσα: κατσαρόλα
μαϊττάππι: κορόιδεμα
μαλαχτός: μαλακός, ο ευάλωτος
μαννός: ηλίθιος
μάππα: μπάλα
μάππουρος: κουκουνάρι
μαυρού: Φιλιππινέζα, Σριλανκέζα
μεζετζής: αυτός που του αρέζουν οι μεζέδες
μίλλα: λίπος ζώου (χρησιμοποιείται στα σουβλάκια)
μιτσής: μικρός
μοτόρα: μοτοσυκλέτα
μούλος/λα: μουλάρι
μουτταρκά: κορυφή
μούττη: μύτη, κορυφή
μούχτιν: δωρεάν
μιάλος: μεγάλος
Ν
νησιάνι: διακριτικό υπαξιωματικού (γαλόνια)
ντζίζω: αγγίζω
Ξ
ξημαρισμένος: λερωμένος
Ο
όϊ: όχι
ολάν: τι νόμιζες
οξά: ή
όξινο: λεμόνι, ξινό
ούσσου: σιώπα (προστακτική)
ούτσιαλι: πολύ φαΐ (φάγαμε το …. μας!)
Π
παγκούι: παγκάκι
παουρίζω: φωνάζω
παπίλλαρος: τα πρώτα σύκα
παπίρα: πάπια
πάππαλλα: τέλος
παραπόττης: αυτός που κάνει ατιμίες
παρπέρης: κουρέας
πασιαμάς: χαβαλές
πασιής: παχύς
πατανία: κουβέρτα
πατσαρκά: χαστούκι
πατσιαούρι: πατσαβούρα
πατταλόνι: παντελόνι
παττίχα: καρπούζι
πεζούνι: περιστέρι
πιθκιαβλοζάμπης: τα πόδια του είναι λεπτά σαν πιθκιαύλι (ελλ. αυλός)
πιλέ ήδη
πίσσα τσίχλα
πιττώνω πλακώνω
ποδά απ' εδώ
ποθκιάντροπος ξεδιάντροπος
ποΐνες μπότες
πολογιάζω διώχνω
πομιλόρι ντομάτα
πόμπα βόμβα
ποξαμάτι παξιμάδι
πορνόν πορνόν πρωί πρωί
πότσα μπουκάλα
ποτζεί απ' εκεί
πουλλαόφωνος άντρας που μιλά με λεπτή φωνή
πουπούξιος κουκουβάγια
πόφκαλες με με κούρασες
ππαραόπιστος τσιγκούνης, φυλάργυρος
ππεζεβένκης κερατάς
ππούλλι βλήμα (ηλίθιος)
ππουνιά γροθιά
ππουρτού (τα) συμπράγκαλα (υπάρχοντα)
πρότσα πιρούνι
πυρκόλα του την χτύπα τον
πύρουλλος, πυρά ζέστη, καύσωνας
Ρ
ρέσσω περνώ
ριάλια λεφτά
ρότσος πέτρα
Σ
σαντανοσιά ανακατωσούρα
σιακατούρι κατηφόρα
σιεηττάνης σατανάς, πονηρός
σιέσιης δειλός
σιονώνω χύνω
σιόρ κύριος
σιουτζιούκκος παραδοσιακό κυπριακό γλυκό από μούστο (μοιάζει με δυναμίτη)
στέκκα λεπτός/ή
στράτα δρόμος
σύξηλος άναυδος
συνάω μαζεύω
συντυχάνω μιλώ
σύρνω ρίχνω
Τ
τάβλα τραπέζι / κρεβάτι
τάνγκα ακριβώς
ταπέλλα πινακίδα
ττάππος κοντός / τάπα
τατάς νονός
τζαι και
τζυλώ κυλάω
τζείνη αυτή
τζείνος αυτός
τζιαμέ εκεί
τζιενκένης τεμπέλης
τζισβές μπρίκι
τζοιμισμένος κοιμισμένος
τζυλώ κυλώ
τουρτουρώ κρυώνω
τσαέρα καρέκλα
τσεντί πορτοφόλι
τσιλλώ πλακώνω
τσούρα κατσίκα
Φ
φακκώ χτυπώ
φάουσα σκασμός
φιλούθκια φιλάκια
φκάλλω βγάζω
φκιολί βιολί
φκιόρο λουλούδι
φλόκκος σφουγγαρίστρα
φόκος φωτιά
φουντάνα βρύση
Χ
χάι χούι χαβαλές
χαμέ κάτω
χαρτωμένος αρραβωνιασμένος
χογλά βράζει
χτηνό ζώο (κάποιος πολύ δυνατός)
χτητζιολοά βρωμάει άσχημα
χτιτζιόν αηδία, πολύ βρώμικο
Ψ
ψατζή κρυο

πηγή:εδώ

Ετρουσκικό λεξιλόγιο

  • ac, φτιάχνω ή προσφέρω λατινικά: facere
  • acale, Aclus,Ιούνιος
  • ais ή eis, θεός λατινικά: Deus
  • aisar ή eisar,θεοί
  • aisiu, aisna, ή eisna,θεϊκός
  • al, δίνω,προσφέρω
  • alpan ή alpnu, δώρο ή θεληματικά
  • alphaze,προσφορά
  • alumnathe, ιερή κοινωνία
  • am, είμαι. λατινικό: s(umu)s
  • apa, πατέρας,λατινικό Pater. papa
  • apana,πατρικός
  • apcar, abacus,Lat: abacus
  • athre, building
  • ati, mother : Latin: mater
  • avil, year
  • capra, urn latin: capra
  • capys, eagle
  • cela, room
  • celi, September
  • clan, son.Latin: Cliens
  • cleva, offering
  • creice, Greek
  • culichna, cup
  • cupe, cup
  • flere, divinity
  • hinthial, shadow
  • husiur, children
  • lauchum, king
  • lautun, family
  • leu, lion
  • lucair, to rule. Right to left: Raicul. Latin: Regal
  • lucumo, king
  • malena, mirror
  • math, honey
  • mech, people
  • methlum, district
  • nene, nurse
  • neri, water
  • papa, grandfather
  • puia, wife. Lat: puella(young wife)
  • rumach, Roman
  • ruva, brother
  • sacni, sanctuary
  • sec, daughter
  • spura, town. Roman quarter Subura ?
  • suthi, tomb
  • tesinth, caretaker
  • teta, grandmother
  • thafna, cup
  • thaure, tomb
  • thina, vase
  • thu, one
  • thunz, once
  • tiss, lake
  • tiv, moon
  • tul, stone
  • tura, incense
  • turza, offering
  • tuthina, the people
  • ulpaia, jug
  • une, then
  • usil, sun
  • uslane, at noon
  • vinum, wine
  • zanena, cup
  • zeri, rite.Right to left. Irez: Latin. Juris: law: jurice
  • ziva, the dead. Right to left: Aviz. latin: Avis:Forefathers

αρβανίτικα αποσπάσματα

Πολίτ. Σύνταγμαι θότ τσe ίshτe παρανομί Κιβέρνισι τ' ανακατόσετe με διναμί τeσάγια εδέ επιροΐ ντ' εκλογί, νουκ ίshτe πούνe εσάγια, εκλογία ίshτe δικέομα ι λαόϊτ. Εσίχνι φορτ μίρe τσe Κιβέρνισι πeρ σιμφέρο τeσάγια ανακατόσετε, νουκ πρεψ λιπόν τe στίννι ψίφο ντε ατά τσe ου προτίνεν, ψε ντο τι κένι ταούλιετε.
Βeζντόνι μίρe λιπόν πeρ νιe ιshτ Ινεζότ!
Πeρ βλαζeρί! Πeρ γκιάκου τσe ου ντερ πeρ ελεφτερί!
Γνόμι γιούαϊ ίshτε βιόι, ιπόλιψι δε προδόι γιούαϊ.

Μετάφραση: Πολίτες! Το Σύνταγμα λέει ότι είναι παρανομία να ανακατεύεται η κυβέρνηση με τη δύναμή της και με την επιρροή της σ' εκλογή, δεν είναι δουλειά της, η εκλογή είναι δικαίωμα του λαού.Το βλέπετε πολύ καλά ότι η κυβέρνηση για το συμφέρον της ανακατεύεται.Δεν πρέπει λοιπόν να ρίξετε ψήφο σε αυτά που σας πρότεινε γιατί θα έχετε μπελάδες.
Κοιτάξτε καλά λοιπόν γιατί ο θεός είναι ένας!
Για αδελφοσύνη!
Για το αίμα που χύθηκε για την ελευθερία!
Η γνώμη σας είναι το βιος, η υπόληωη και η πρόοδός σας.


Νιάτρε χα αγουρίδενε, νιάτρε μπίχετε.
(Άλλος τρώει την αγουρίδα, άλλος ξυνίζει.)

Πο τε πεστίς λιάρτ, πεστίμα βγεν ντε προσοπία γιότε.
(Αν φτύσεις ψηλά το φτύσιμο θα πέσει στο πρόσωπό σου.)

Ε μπάρδε, ε τράσε, ε κούκε, ε μπούκουρε.
(Άσπρη, παχιά, κόκκινη, όμορφη. [το ιδεώδες της γυναικείας ομορφιάς. Μην μπερδεύετε το άσπρη και το κόκκινη, δε σημαίνει ...ερυθρόλευκη, απλώς το άσπρη αναφέρεται στην ομορφιά που δεν την βλέπει ο ήλιος και το κόκκινο στο αιματώδες χρώμα του προσώπου, το οποίο υποδηλώνει υγεία.])

Κιο γκλιούχα Αρμπeρίστe
ίστe γκλιούχ τρμeρίστε
Ε φλιτ ναυάρχοϊ Μιαούλη
Μπότσαρη εδε γκιθ Σούλι.

 

Μετάφραση: Αυτή η γλώσσα η Αρβανίτικη
είναι γλώσσα παλικαρίσια.
Τη μιλούσε ο Ναύαρχος Μιαούλης,
ο Μπότσαρης κι όλο το Σούλι.

Πηγή:εδώ


Tuesday

Ευρωπαϊκή Ημέρα Γλωσσών


Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Γλωσσών γιορτάζεται στις 26 Σεπτεμβρίου κάθε χρόνο από το 2001 με πρωτοβουλία του Συμβουλίου της Ευρώπης,στο Στρασβούργο.Οκτακόσια εκατομύρια ευρωπαίοι από 47 χώρες,κάθε ηλικίας ενθαρρύνονται να μάθουν περισσότερες γλώσσες,μέσα ή έξω από το σχολείο.

Το συμβούλιο της Ευρώπης,πεπεισμένο ότι η γλωσσική μολυμορφία είναι ένα εργαλείο για να επιτευχθεί μεγαλύτερη διαπολιτισμική κατανόηση και ένα δομικό στοιχείο της πλούσιας πολιτιστικής παράδοσης της Ηπείρου μας,προωθεί την πολυγλωσσία σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Κατά τον εορτασμό της Ευρωπαϊκής Ημέρας των Γλωσσών γίνονται διάφορες εκδηλώσεις σε όλη την Ευρώπη όπως εκδηλώσεις για παιδιά,ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές,μαθήματα γλωσσών και συνέδρια.Όλες οι εθνικές αρχές ενθαρρύνονται να οργανώσουν τέτοιες εκδηλώσεις.

εξωτερικός σύνδεσμος
Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Γλωσσών στη βικιπαίδια

Sunday

Απόσπασμα από το λεξικό του Δανιήλ Μοσχοπολίτη (βλάχικο-ελληνικό κείμενο και μετάφραση στα αγγλικά)



Στο Τετράγλωσσο λεξικό οι λέξεις δεν παρατίθενται αλφαβητικά αλλά ο Μοσχοπολίτης πήρε ένα κείμενο και έδωσε της σημασία κάθε λέξης μία προς μία με τη σειρά.Αν βάλουμε όλες τις βλαχικές λέξεις  μαζί προκύπτει το παρακάτω κείμενο:

Armâneshti:
1.Dumnidzău fetse tseru, loclu, soarle, luna , stiale. Shi dapoia, ursi amarea , păldzile, rîure, shi scoasiră peshtili, uhelile. Napoi dzise shi ishiră tesupra pri locu tuts arburli. Shi este loclu mblinu te liamne te cupatsu , te fagu, te saltse, te plupu , de chiparitsu, te chinj. Shi alte se afle tru pădure. Alte suntu tru mundzî , tru pate, shi tru alte locuri. Napoi nascură lilitsile, erghile, veardzile, urdzile. Shi toate s featsiră tra omlu. Dupu aiste s featsiră prăvdzile, ayrinjle. Sh te aiste, nîscînde se mîcă , nîscînde lucreadză tra ihtizaia anoastră. Aslanu, luplu, ursulu, mamnja, vulpea, cându esu te tru cuipu, au varaire pre omu dhi caftă zamane se lu aspargă m aDumnidzeulu lu viagle. Perpeshli, oile, capre, njielj, edzlji, suntu ghine cî da lapte shi lîna. Sh te aishtă se fatse umtu shi cashu , urta shi dhalja. 2. Ma cama ghine se adară prosfaya te vaca shi de buvalitsa cî este mushata. Calj, iapile, yumărli , mulărle, felisescu vîrtos. Cî aducu te diparte yiptu, grînu, sicara , misuru. Shi noaprea cătsri , plotsi, locu, asveste, heru, penure. Shi fîrî te aiste nu banămu. Gîljinle cîndu feată oau shi pulj na harisescu. Shi cucotlu cîndî strică tru dzumetatea noapte scoală barbaslji shi muljerle tra se acatsă te lucru. 3. Atselj tse au minte shi chicasmo nu shedu fîrî lucru. Am lja boili shi nercu ra se ară, shi se seamină. Nibilbilj, lentura veara cîntu multu mushatu. Cuclu ma trei mesi are boatse shi apoia pafsiaste. 4. Părughilj, suntu spăstrits shi feată multe ori tru anu. Peturnjiclja cîndu sheade tru cafashea, cîntă ghine shi va se o avde dunjaua. 5. Schiponja azboairă analtu shi tsînă arapitile tease. Uljuleshli prîmîveara yinu . Shi cara chicasescu iarna fugu tru anatulie. ************************************

Ελληνικά:
1. Ο Θεός έκαμε τον ουρανόν την γη τον ήλιον το φεγγάρι και τα άστρα. Και ύστερα επρόσταξεν την θάλασσαν ταις λιμναις τα ποτάμια και εβγαλαν τα ψάρια , τα χέλια.Πάλιν είπεν και ευγήκαν απάνω εις την γην όλα τα δέντρα.Και είναι η γη γεμάτη από ξύλα δρύινα.Απο οξειάν, από ιτέαν, από λεύκον , από κυπαρίσσι, από πεύκο. Και άλλα ευτίσκονται εις τον λόγγον. Αλλα είναι εις τα βουνά εις τον κάμπον και εις άλλους τόπους . Πάλιν εφύτρωσαν τα λουλούδια, τα χόρτα, τα λάχανα, τα τσουκνίδια. Και όλα εγίνηκαν δια τον άνθρωπον. Μετά ταύτα εγίνηκαν τα ζώα, τα θηρία. Και από ετούτα, μερικά τρώγονται και μερικά δουλεύουν δια την χρείαν μας. Το λεοντάρι, ο λύκος, η αρκούδα, η αλωπού όταν εβγαίνουν από την φωλεάν έχουν θυμο΄ν εις τον άνθρωπον και γυρεύουν καιρό΄ν δια να τον χαλάσουν. Αμή ο Θεός τον φυλάγει. Τα κριάρια, τα πρόβατα, τα γίδια, τα αρνία, τα κατσίκια είναι καλά όταν δίδουν γάλα και μαλλί. Και από ετούτα, γίνεται βούτυρο και τυρί , μυζήθρα και ξυνόγαλο. 2. ΄Ομως καλύτερα να φτιάχνεις προσφάγιον από αγελάδα και απο βουβάλα ότι είναι έυμορφα. Τα άλογα, αι φοράδες τα γαϊδούρια τα μουλάρια χρησιμεύουν δυνατά. Ότι φέρουν από μακριά, γέννημα , στάρι, βρίζαν , ραποσίτι.Και κουβαλούν πέτρες, πλάκες, χώμα , ασβέστη, σίδηρον, καρφιά. Και χωρίς απο ετούτα δεν ζώμεν.Οι όρνιθες οπόταν γεννουν αυγά και πουλιά μας χαροποιούν.Και ο πετεινός, οπόταν φωνάζζει τα μεσάνυκατ σηκώνει τους άνδρας και ταις γυναίκες δια να πιαστούν απο δουλειάν. 3.Αυτοί όπου έχουν νουν και γνώσιν δεν κάθονται αργοί αμή παίρνουν τα βόδια και πηγαίνουν να οργώνουν και να σπείρουν. Τα αηδόνια, τα χελιδό΄νια το καλοκαίρι τραγουδούν πολλά εύμορφα. Ο κούκος, τρεις μήνες μόνον έχει φωνή και ύστερα παύει. Τα περιστέρια είναι καθαρά και γεννούν πολλές φορές εις τον χρόνον. 4.Η πέρδικα όταν κάθεται εις το κλουβί, λαλεί καλά και αγαπά να την ακούει ο κόσμος. 5.Ο αετός απετάει υψηλά και κρατεί τα πτερούγια απλωμένα. Τα λελέκια την άνοιξην έρχονται. Και σαν γροικούν χειμώνα, φεύγουν εις την ανατολήν. ******************************************************

English :
1. God made heaven the earth the sun the moon the stars and afterwards commanded the sea the lakes the rivers and they send forth fish. Again he spoke and there came forth uon the earth all the trees . And the earth is full of oak of beech of sallow of poplar of cypress of pine and others are found in the forest others there are in the mountains in the plain and in other places. Again sprouted for the flowers the herbs he potherbs the nettles (weeds) and all were made for man. After these were brought forth the animals the wild beasts and of these some are eaten and some work for our wants. The lion the wolf the bear the fox when they come forth ftom the den have rage against man and seek the opportunity to destroy him, but God protects him. The rams thw sheep the goats the lambs the kids are good when they give milk and wood and of these is made butter and cheese mizithra and butter milk. 3. Those who have mind and sense do not sit idle but take the oxen and go to plough and sow. The nightingales the swallows in the summer sing verry prettily. The cuckoo only three months has a voice and afterwards ceases . 5. The eagle flies on high and keeps the wings expanded. The storks in the spring come and when they feel the winter when flee to the east.

Πηγή:εδώ


σχετική ανάρτηση
βλάχικα λεξικά




Σαβαϊκή αλφαβητική (συμφωνική) γραφή


Προς το τέλος της 1ης χιλιετίας π.Χ. και μέχρι τις αρχές της Χριστιανικής περιόδου, Σημίτες μετανάστες από την Νοτιοδυτική Αραβία, θα εγκατασταθούν στην Αιθιοπία φέρνοντας μαζί τους, εκτός από την γλώσσα τους και μια μορφή της αλφαβητικής Σαβαϊκής γραφής (βλ. Εικόνα), το παλαιότερο κείμενο της οποίας χρονολογείται γύρω στο 500 π.Χ. και κατατάσσεται στην ομάδα των Νότιων Αραβικών (συμφωνικών) αλφαβήτων.
Σαβαϊκή αλφαβητική (συμφωνική) γραφή

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η γλώσσα των αυτοχθόνων λαών της Αιθιοπίας δεν ήταν σημιτική, αλλά ανήκε στην λεγόμενη Κουσιτική ομάδα των Χαμιτικών γλωσσών. Στην σημερινή Αιθιοπία Κουσιτικές γλώσσες ομιλούνται από περίπου 15.000.000 κατοίκους της, με σπουδαιότερες γλώσσες την Γκαλίνυα (ή Ορόμο), την Σομαλική, την Σιντάμα και την Αφάρ-Σάχο.

Πηγή:εδώ

ρωμαίικο-αρβανίτικο γλωσσάριο του 1814

Το 1814 τυπώθηκε στο Λονδίνο το βιβλίο του William Martin-Leake,Researches in Greece το οποίο στις σελίδες 293-362 περιέχει και ένα ρωμαίικο-αρβανίτικο γλωσσάριο.Σύμφωνα με το συγγραφέα οι λέξεις που περιλαμβάνονται είναι οι πιο κοινές της ρωμαίικης και αρβανίτικης που χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή.
Researches in Greece - William Martin Leake (1814)

Tuesday

προελληνικές γλώσσες και τοπωνύμια


Ο ελληνικός χώρος είναι διάσπαρτος από πανάρχαια  προελληνικά τοπωνύμια που είναι άγνωστης ετυμολογίας αφού δεν μπορούν να συσχετιστούν και να εξηγηθούν από την ελληνική γλώσσα και θεωρούνται κυρίως πελασγικά ή γενικώς προελληνικά ινδοευρωπαϊκής ή μη προέλευσης .

Τοπωνύμια που περιέχουν τα στοιχεία νδ,νθ,σσ,ττ είναι προελληνικής προέλευσης και δεν σήμαινουν τίποτα στα ελληνικά.Η ετυμολογία τους χάνεται στα βάθη του χρόνου:Όλυμπος, Σίνδος,Παρνασσός, Λάρισσα, Λίνδος.Ὀλυνθος, Ζάκυνθος και άλλα. είναι μερικά πολύ γνωστά παραδείγματα.Πόλεις με το όνομα Λάρισσα ,εκτός από την θεσσαλική πόλη υπήρχαν αρκετές γύρω από τον αιγαιακό χώρο,ειδικά στη δυτική Μικρασία.


περιοχές όπου μιλιόταν η λουβική γλώσσα

Αξιός και Άξινος Πόντος

Ο Βούλγαρος ιστορικός και μελετητής Γκεόργιεφ μετά από συγκρίσεις που έκανε σε τοπωνύμια θεώρησε ότι στα δακικά η λέξη άξι σήμαινε μαύρος,εξού και Άξινος Πόντος, Μαύρη Θάλασσα.Η ονομασία του ποταμού Αξιού ίσως προέρχεται από την ίδια ρίζα.Ο Γκεόργιεφ επίσης υποστήριξε ότι τα αλβανικά προέρχονται από τα αρχαία δακικά.Στα αλβανικά η λέξη μαύρος είναι ζι >ίσως από το (α)ζι>άξι.

Αχελώος

H ονομασία του ποταμού Αχελώου έχει  εκπληκτική ομοιότητα με τη θρακική λέξη άχελ που στα αρχαία θρακικά σήμαινε 'νερό'.Επίσης στα φρυγικά το νερό λεγόταν άκαλα.Η λέξη έχει την ίδια ρίζα με τη λατινική acqua.Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Αχελώος έδωσε στον Ηρακλή το κέρας της Αμάλθειας.

ο ποταμός Αχελώος


Λάρισα ,Παρνασσός, Γορτυνία

Σε επιγραφές στη λουβική γλώσσα μαρτυρείται η λέξη Lariqsa η οποία σημαίνει τείχος.Η Λάρισσα ήταν πρωτεύουσα της Πελασγιώτιδας,μιας από τις τέσσερις θεσσαλικές τετραρχίες.Στη μυθολογία η Λάρισσα ήταν η κόρη του Πελασγού.Οπότε η λέξη Λάρισσα πιθανώς είναι πελασγική και σημαίνει τείχος,οχυρωμένο σημείο,φρούριο ,ακρόπολη.

Η λέξη Παρνασσός εικάζεται ότι έχει την ίδια ρίζα με τη λέξη parna που στα λουβικά σημαίνει οικία.Άρα Παρνασσός πιθανώς σημαίνει 'οικία των θεών'. 

Η 'Γορτυνία' ετυμολογείται επίσης με το λουβικό gurt, 'ακρόπολη'.

Όλες οι ονομασίες σε νδ,νθ, είναι δυνατόν να ετυμολογηθούν με τη λουβική και είναι αντίστοιχες με την κατάληξη -enda που υπάρχει στη Μικρασιατική πλευρά σε πλήθος τοπωνυμίων.

Η λουβική γλώσσα ήταν μια από τις προελληνικές γλώσσες στον ελλαδικό χώρο πριν την άφιξη την ελληνικής.

δείτε επίσης



Monday

Μαθαίνω πομάκικα-μάθημα δεύτερο


* Από το βιβλίο: UCHEM SO POMATSKO: ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΜΑΚΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ τόμος Α’ – Ξάνθη 2004 Πολιτιστικό Αναπτυξιακό Κέντρο Θράκης

ΜΑΘΗΜΑ 2

ΚΕΙΜΕΝΟ
Náshono kóte

Na náshono mahaló íma mlógu kóteta. Dechyána dragóvot kótetana ála gulâmine gi ne dragóvot. Dechyána igrót sas kótetana her gün. Anná síva kótka ye radíla chétri kámatnï kótentsa. Κótentsana so yátse míchkï. Pyót mlógo prâsno. Yedót rîbï. Máykana mi íma gulâmï mustáykie. Dragóvot da fíret múshkï.
Sinán íshte da zôme annó míchko kóte na täh. Bubáyko mu ne dáva i Sinán pláche.
I Gültén íshte da zôme annó míchko kóte na täh. Bubáyko i máyka yi dávot i Gülténu ye yátse drágo.
Nîye na dumá ímame annó chórno kóte. To ne pyé mlógu prâsno níta yedé yátse rîbï, ála dragóva yátse da igró sas námi. Yátse ye kámatno i hîtro.
Zimóse, kugána yátse mrázi, kótetana so zbírot pris kráy sóbono.

Μετάφραση
Η γάτα μας

Στη δική μας γειτονιά υπάρχουν πολλά γατιά. Τα παιδιά λατρεύουν τα γατιά αλλά οι μεγάλοι δεν τα λατρεύουν. Τα παιδιά παίζουν με τα γατιά κάθε μέρα. Μία γκρίζα γάτα γέννησε τέσσερα όμορφα γατάκια. Τα γατάκια είναι πολύ μικρά. Πίνουν πολύ γάλα. Τρώνε ψάρια. Η μητέρα τους έχει μεγάλα μουστάκια. Λατρεύουν να κυνηγούν ποντίκια.
Ο Σινάν θέλει να πάρει μία μικρή γάτα στο σπίτι του. Ο πατέρας του δεν τον αφήνει και ο Σινάν κλαίει. Και η Γκιουλτέν θέλει να πάρει ένα μικρό γατάκι στο σπίτι της. Ο πατέρας της και η μητέρα της δίνουν άδεια και η Γκιουλτέν είναι πολύ χαρούμενη.
Εμείς στο σπίτι έχουμε ένα μαύρο γατί. Αυτό δεν πίνει πολύ γάλα ούτε τρώει πολλά ψάρια, αλλά του αρέσει πολύ να παίζει μαζί μας. Είναι πολύ όμορφο και έξυπνο.
Το χειμώνα, όταν κάνει πολύ κρύο, τα γατάκια μαζεύονται κοντά στη σόμπα.



ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
Nóvï réchkï (Νέες λέξεις)

náshono το δικό μας
mahalá γειτονιά
mlógu, mlógo πολλοί
kóte γάτα
déte παιδί
dragóvom, gálem λατρεύω, αγαπώ
ála αλλά
gulâm μεγάλος
ígrom παίζω
sas μαζί, με
her gün κάθε μέρα
anná μία
síva γκρίζα
rádom γεννώ
chétri τέσσερα
míchko μικρό
píyem πίνω
prâsno γάλα
yam τρώω
rîba ψάρι
mustáykie μουστάκια
fírem κυνηγώ
múshka ποντίκι
zímom παίρνω
dávom δίνω, επιτρέπω
pláchem κλαίω
na täh σε αυτούς (στο σπίτι τους)
dumá, kóshta σπίτι
chórno μαύρο
sas námi με εμάς (μαζί μας)
hîtro έξυπνο
zimá χειμώνας
kugána όταν
mrázi κάνει κρύο
zbírom μαζεύω
pris kráy γύρω από, πέριξ
pachúnnat ξεκούραστος
kútso κουτσό
ódvarneyte απαντήστε
argát εργάτης
nosokómka νοσοκόμα
hóro χορός
pantólï παντελόνι
harp πόλεμος
dáyma πάντα


ΦΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΣΗ
Na náshono mahaló íma mlógο kóteta.
Dechyána dragóvot kótetana ála gulâmine gi ne dragóvot.
Anná síva kótka ye radíla chétri kámatnï kótentsa.
Sinán íshte da zôme annó míchko kóte na täh.
Nîye na dumá ímame annó chórno kóte.
Zimóse, kugána yátse mrázi, kótetana so zbírot pris kráy sóbono.

Πηγή:http://pomakohoria.blogspot.com/2010/09/blog-post_13.html

πομακικό αλφάβητο (λατινογράμματο)



[όπως τυποποιήθηκε από το Ριτβάν Καραχότζα
στο διαδικτυακό Πομακο-Ελληνικό Λεξικό το 2001)


Χαρακτήρας Προφορά Παράδειγμα



A a όπως το ελληνικό α - astávem (αφήνω), arálo (αλέτρι)
Ä ä μεταξύ α και ε - snäk (χιόνι) bäl (άσπρος), näm (βουβός)
B b ως μπ χωρίς το ένρινο μ - bólan (άρρωστος), bráshno (αλεύρι)
Ch, ch ως τσ παχύ - chervén (κόκκινος), chórna (μαύρη)
D d ως ντ χωρίς το ένρινο ν - dáskalïe (δάσκαλος), dórvo (ξύλο),
E e όπως το ελληνικό ε - predávom (πουλάω), pénjer (παράθυρο)
F f όπως το ελληνικό φ - fátom (πιάνω), fchéra (χθες)
G g ως γκ χωρίς το ένρινο ν - górlo (λάρυγγας), garchíf (πικρός)
H h όπως το ελληνικό χ - hránem (ταíζω), hläp (ψωμί)
Ï ï ως κλειστό ι - sïn (γιος), kïsmét (τύχη), pórvï (πρώτοι, -ες)
I i όπως το ελληνικό ι - iglá (βελόνα) , itúi (εδώ)
K k όπως το ελληνικό κ - kalíba (καλύβα), kóshnitsa (καλάθι)
L l όπως το ελληνικό λ - lazhítsa (κουτάλι), láhna (λάχανο)
M m όπως το ελληνικό μ - mirísom (μυρίζω), mraviá (μυρμήγκι)
N n όπως το ελληνικό ν - nosh (μαχαίρι), nahódem (βρίσκω)
O o όπως το ελληνικό ο - odvráshtom (απαντώ), ozlanítsa (μαξιλάρι)
Ö ö ως κλειστό ο - spöm (κοιμάμαι), smöm so (χαμογελώ)
P p όπως το ελληνικό π - praf (ίσιος), pot (δρόμος)
R r όπως το ελληνικό ρ - raká (χέρι), rámo (ώμος)
S s όπως το ελληνικό σ - slóntse (ήλιος), spírom (σταματώ)
Sh, sh ως σ παχύ - shúshtie (σκουπίδια), shápka (σκούφος)
T t όπως το ελληνικό τ - ténak (λεπτός), téle (μοσχάρι)
Ts ts όπως το ελληνικό τσ - tsístem (καθαρίζω), tsâlo (ολόκληρο)
Tz tz όπως το ελληνικό τζ - saltzá (δάκρυ), tzvâzda (αστέρι)
J j ως τζ παχύ - jánar (κορόμηλο), jümayá (τζαμί)
U u όπως το ελληνικό ου - umarén (κουρασμένος), ustá (στόμα)
Ü ü ως κλειστό ου - chüvál (τσουβάλι), klüch (κλειδαριά)
V v όπως το ελληνικό β - valésava (προσέχει), víkom (λέω)
Y y όπως το ελληνικό γι - yûme (όνομα), yátse (πολύ)
Z z όπως το ελληνικό ζ - zólezno (σιδερένιο), zaméta (σκούπισα)
Ζh zh ως ζ παχύ - zholt (κίτρινος), zhaná (γυναίκα)



*Tα γράμματα ä,ï,ö,ü όταν τονίζονται μετατρέπονται σε â,î,ô,û αντίστοιχα
π.χ. nevâsta (νύφη), pîtom (ρωτάω), môso (κρέας), lûlka (κούνια)
Πηγή:http://pomakohoria.blogspot.com/2010/09/blog-post_6643.html

Saturday

Ξενοφώντας στα ποντιακά

Tο αναμνηστικό αποτέλεσμα της φετινής διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών. Από το Α5 του 3ου Γενικού Λυκείου Δράμας, μια δημιουργική προσέγγιση της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και γλώσσας (Ξενοφώντας Β.Ι.16-19).
 

το αρχαίο κείμενο
οἱ δ’ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Σάμου ὁρμώμενοι τὴν βασιλέως κακῶς ἐποίουν, καὶ ἐπὶ τὴν Χίον καὶ τὴν Ἔφεσον ἐπέπλεον, καὶ παρεσκευάζοντο πρὸς ναυμαχίαν, καὶ στρατηγοὺς πρὸς τοῖς ὑπάρχουσι προσείλοντο Μένανδρον, Τυδέα, Κηφισόδοτον. Λύσανδρος δ’ ἐκ τῆς Ῥόδου παρὰ τὴν Ἰωνίαν ἐκπλεῖ πρὸς τὸν Ἑλλήσποντον πρός τε τῶν πλοίων τὸν ἔκπλουν καὶ ἐπὶ τὰς ἀφεστηκυίας αὐτῶν πόλεις. ἀνήγοντο δὲ καὶ οἱ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Χίου πελάγιοι• ἡ γὰρ Ἀσία πολεμία αὐτοῖς ἦν. Λύσανδρος δ’ ἐξ Ἀβύδου παρέπλει εἰς Λάμψακον σύμμαχον οὖσαν Ἀθηναίων• καὶ οἱ Ἀβυδηνοὶ καὶ οἱ ἄλλοι παρῆσαν πεζῇ. ἡγεῖτο δὲ Θώραξ Λακεδαιμόνιος. προσβαλόντες δὲ τῇ πόλει αἱροῦσι κατὰ κράτος, καὶ διήρπασαν οἱ στρατιῶται οὖσαν πλουσίαν καὶ οἴνου καὶ σίτου καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων πλήρη• τὰ δὲ ἐλεύθερα σώματα πάντα ἀφῆκε Λύσανδρος.
 
το κείμενο σε ποντιακή
Οι Αθηναίοι ας σην Σάμο έρχουνταν σην πατρίδα τη βασιλέα Ξέρξη, σην Περσία, να εφτάνε τρανόν κακόν και σην Χίον και σην Έφεσσον εκόντευαν και επήναν ετοιμασίαν για να πολεμούν με τα πλοία απές σην θάλασσα και τι στρατηγούς τίνας είχαν ξαν εξέγκανατς τον Μένανδρον, τον Τυδέα και τον Κηφισόδοτον. Ο Λύσανδρος ας σην Ρόδον σιμά σην Ιωνίαν δ(ε)αβαίν, οπίς ας σα πλοία που επέγναν σον Ελλήσποντον και σ’ εκείνα τα πολιτείας που επήκαν ανταρσίαν. Οι Αθηναίοι πα φέβνε ας σην Χίον απές σο πέλαγος σον Πόντον γιατί η Ασία εν εχθρός ατούν. Ο Λύσανδρος ασ’ σην Άβυσον εχπάστεν με τα καράβ(ε)α για την Λάμψακον που εν ας σην μερέαν των Αθηναίων και οι Αβυδινοί και οι άλλοι επέγναν και ο Θώρακας ας σην Σπάρτην έντονε ο αρχηγός ατούν. Εσέβαν απές σην πόλιν, επέραν ατέν. Η πόλη είχεν ούλα τα καλά και ο στρατόν έρπαξαν κρασιά, σιτάρ(ε)α και ούλα ντο εχρειάσκουνταν. Ο Λύσανδρος εφέκεν ούλτσς τ’ ανθρώπς τη πολιτείας να φέβνε.

mesie al annu!!! (οι μήνες του έτους στα βλάχικα)

Yenarru' Ιανουάριος
Scurtu' Φεβρουάριος,κοντός
Martsu' Μάρτιος
Apriru' Απρίλιος
Maiu' Μάιος
Cherashiaru' Ιούνιος,κερασιάρης
Curigu' Ιούλιος
Agustu' Αύγουστος
Yichmitsiunu Σεπτέμβρης
Shumeturru' Οκτώβρης,Αγιοδημήτρης
Brumaru' Νοέμβρης,παχνιάρης
Ndreu' Δεκέμβρης

Thursday

Η τουρκική γλώσσα

Τα τουρκικά (Türkçe-Τιούρκτσ̌ε) είναι η πιο διαδεδομένη από τις τουρκικές γλώσσες και  μιλιούνται από περίπου 80 εκ. άτομα κυρίως στην Τουρκία.Η πρώτη γραπτή μαρτυρία ανάγεται στο 1300 μ.χ. και είναι από την κεντρική Ασία,από όπου και προήλθαν .Aνήκουν στη μεγάλη οικογένεια των τουρκογενών γλωσσών,στο δυτικό κλάδο (oguz).

περιοχές που η τουρκική αναγνωρίζεται ως επίσημη

Εκτός από την Τουρκία η τουρκική γλώσσα μιλιέται από σημαντικούς αριθμούς και στην Ελλάδα,την Κύπρο,το Ιράκ,τα βαλκάνια,σε χώρες της δυτικής Ευρώπης και την Αμερική.Είναι επίσημη γλώσσα στην Τουρκία,την Κύπρο,και αναγνωρισμένη ως μειονοτική γλώσσα σε περιοχές του Κοσόβου,των Σκοπίων,της Ρουμανίας,της Μολδαβίας και του Ιράκ.


Αρχικά γράφονταν με το οθωμανικό αλφάβητο που ήταν μια παραλλαγή του αραβικού αλφαβήτου.Το 1932,με τις μεταρρυθμίσεις του Κεμάλ,υιοθετήθηκε το λατινικό αλφάβητο και ιδρύθηκε η 'ένωση τουρκικής γλώσσας'.Ένα από τα κύρια μελήματά της ήταν η κάθαρση της γλώσσας από αραβικές και περσικές λέξεις,οι οποίες υπήρχαν σε πολύ μεγάλο ποσοστό,καθώς και η αντικατάστασή τους,είτε με παλιές τουρκικές λέξεις,είτε με τουρκικούς νεολογισμούς.Το έργο της ένωσης συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Τα τουρκικά είναι γλώσσα συγκολλητική και έχουν τη λεγόμενη φωνηεντική αρμονία.


κλήση της λέξης ev ,σπίτι στα τουρκικά

τουρκική ελληνική
ev σπίτι
evler σπίτια
evlerden από τα σπίτια (αφαιρετική)
evin το σπίτι σου
eviniz το σπίτι σας (πληθυντικός ή πληθυντικός ευγενείας)
evim το σπίτι μου
evimde στο σπίτι μου
evinde στο σπίτι σου
evinizde στο σπίτι σας (πληθυντικός ή πληθυντικός ευγενείας)
evimizde στο σπίτι μας
Evindeyim είμαι στο σπίτι σου
Evinizdeyim είμαι στο σπίτι σας (πληθυντικός ή πληθυντικός ευγενείας)
Evindeyiz είμαστε στο σπίτι σου
Evinizdeyiz είμαστε στο σπίτι σας (πληθυντικός ή πληθυντικός ευγενείας)
Evimizdeyiz είμαστε στο σπίτι μας



οι τουρκικές γλώσσες




σχετικό αλφάβητο
τουρκικό





χρήσιμοι σύνδεσμοι

 

Related posts

FOLLOW ME

Search This Blog

Translate

Recent comments

Followit

Popular