Γύρω στο 5500 με 4500 χιλιάδες π.Χ. στην περιοχή των βόρειων Βαλκανίων άνθισε ένας παλαιοευρωπαϊκός νεολιθικός πολιτισμός με την ονομασία Βίντσα (Vinča).Το μεγαλύτερο κέντρο του ανακαλύφθηκε κοντά στην πόλη Βίντσα της Σερβίας από όπου και πήρε το όνομά του.Ξεχωρίζει από τον τύπο σπιτιών και τις ανθρωπόμορφες φιγούρες.
Ευρήματα που σχετίζονται με αυτόν τον πολιτισμό έχουν ανακαλυφθεί εκτός από τη Σερβία και στη Βουλγαρία ,τη Ρουμανία ακόμη και την Ουκρανία αλλά και την Ελλάδα (Δισπηλιό Καστοριάς).
Οι Βίνκα λοιπόν ήταν κυρίως αγρότες που καλλιεργούσαν τη γη με λίθινα κυρίως εργαλεία.Παρόλο όμως που ο πολιτισμός τους κατατάσσεται στην λίθινη εποχή ,ήταν ο παλιότερος που έκανε περιορισμένη χρήση μεταλλουργείας κυρίως για κοσμήματα και στολίδια .Σε κάποιες τοποθεσίες έχουν βρεθεί ακόμη και χάλκινα εργαλεία αλλά συνήθως προτιμούνταν τα λίθινα.
Χρησιμοποιούσαν επίσης και εξημερωμένα ζώα,όπως βοοειδή,αιγοπρόβατα ,σκυλιά και γουρούνια.Το μεγαλύτερο όμως βάρος το έδιναν στα βοοειδή τα οποία τα χρησιμοποιούσαν ως πηγή κρέατος αλλά και ως μεταφορικά μέσα.Εποχιακά μετέφεραν τα κοπάδια τους σε βοσκοτόπια σε μεγαλύτερο υψόμετρο.
Ο πολιτισμός αυτός διέθετε και ένα είδος ´γραφής´ ας το πούμε.Πρόκειται για εγχάρακτα σύμβολα σε πηλό και ξύλο.Δεν είναι σαφές αν πρόκειται για πραγματική γραφή και για τη φύση των συμβόλων έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες.Σήμερα πάντως πιστεύεται ότι τα σύμβολα αποτελούν κάποιο μήνυμα χωρίς απαραιτήτως να περιέχουν και γλώσσα.
νεολιθικοί πολιτισμοί
Τα σύμβολα είναι σχεδόν πανομοιότυπα σε μια τεράστια περιοχή και έχουν μείνει απαράλλαχτα για πολλούς αιώνες.Το γεγονός αυτό αποκλείει να αποτελούν αλφαβητική γραφή αφού κάτι τέτοιο προϋποθέτει σε όλη αυτή την έκταση μιλιόταν μια ενιαία γλώσσα και μάλιστα χωρίς παραλλαγές.Στη νεολιθική εποχή οι μετακινήσεις πληθυσμών ήταν συνεχής και η πολυγλωσσία σε μια μικρή γεωγραφικά περιοχή φαινόμενο σύνηθες.
Πιθανολογείται ότι πρόκειται για σύμβολα θρησκευτικής φύσεως γι´ αυτό και έχουν παραμείνει τα ίδια.
Παρόμοια σύμβολα περιέχει και η ξύλινη επιγραφή που βρέθηκε το 1993 στο Δισπηλιό της Καστοριάς ,σε έναν παραλήμνιο προϊστορικό οικισμό.Η ραδιοχρονολόγηση έδειξε ότι η πινακίδα είναι από 5260 π.Χ!
σύμβολα Βίντσα
Τελευταίο εύρημα τέτοιων συμβόλων είναι επιγραφές που βρέθηκαν στο χωριό Ταρταρία της Ρουμανίας τα οποία μάλιστα είναι προγενέστερα χρονολογικά της γραφής των Σουμερίων και των Μινωϊτών.
Από κάποιους ρουμανικούς κύκλους έχει προωθηθεί ότι τα σύμβολα είναι ... προϊστορικά ρουμάνικα.Μια τέτοια θεωρία βέβαια ανήκει στους κόλπους της φαντασίας και παραγλωσσολογίας.Κατά περίεργη σύμπτωση κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την δική μας τη ξύλινη πινακίδα του Δισπηλιού της Καστοριάς.Ότι πρόκειται δηλαδή για ελληνικά του 5260 π.Χ! Κάτι τέτοιο βέβαια δεν ισχύει αφού τα ελληνικά δεν θα διαμορφωθούν ακόμη και κάποιες χιλιάδες χρόνια.
Είναι άγνωστο ποιά γλώσσα μιλούσαν.Λόγω της έκτασης Πιθανώς μιλούσαν πολλές γλώσσες και κάθε περιοχή είχε δικής της διοίκηση.
επιγραφή με σύμβολα βίντσα σε πήλινο δοχείο
αγαλματίδιο Βίντσα
επιγραφή από φυλαχτό Βίντσα στο χωριό Ταρτάρια της Ρουμανίας
λίθινα εργαλεία των Βίντσα
Ανακατασκευασμένο σπίτι Βίντσα.Πάνω από την είσοδο συνήθιζαν να κρεμούν ένα κεφάλι ταύρου.
Η παιονική μιλιόταν από το λαό των Παιόνων και ήταν μία από τις παλαιοβαλκανικές γλώσσες.
Επιγραφές σ'αυτή μέχρι σήμερα δεν έχουν βρεθεί και ότι γνωρίζουμε είναι από λέξεις και ονομασίες που αναφέρονται στις κλασσικές πηγές.
Παιονία και παιονικές φυλές το 350 π.Χ.
Οι Παίονες ήταν ένας αρχαίος λαός των Βαλκανίων που ζούσε βόρεια των Μακεδόνων και δυτικά των Θρακών.
Οι αρχαίοι γενικά θεωρούσαν τους Παίονες ως χωριστή φυλή,ενώ κάποιοι ως συγγενείς των Θρακών.
Αγριάνας πελταστής
Αργότερα εξελληνίστηκαν και έγιναν μέρος του ελληνικού κόσμου.Χωρίζονταν σε πολλές φυλές. Μία από αυτές ήταν οι Αγριάνες, ικανότατοι πελταστές που χρησιμοποιούνταν συστηματικά από το στρατό του Μεγάλου Αλεξάνδρου ως επίλεκτη μονάδα.
Η σύγχρονη γλωσσολογία δεν έχει κατατάξει ακόμη τη γλώσσα εξαιτίας των περιορισμένων μαρτυριών που έχουμε και υπάρχουν πολλές απόψεις.
Τα παιονικά κατά κάποιους γλωσσολόγους ήταν γλώσσα συγγενική των ιλλυρικών,κατά άλλους θρακική ή μια θρακοϊλλυρική γλώσσα μεταξύ των δύο.
Μία μερίδα επιστημόνων κατατάσσει τα παιονικά σε με ευρύτερη ελληνική οικογένεια μαζί με τα μακεδονικά και τα νότια ελληνικά.
Τα μεσσαπικά ήταν μια ινδοευρωπαΪκή γλώσσα που μιλιόταν στο νοτιοανατολικό άκρο της Ιταλικής Χερσονήσου,στην Απουλία από τον λαό των Ιαπυγών.
Από κάποιους επιστήμονες κατατάσσεται στις ιλλυρικές γλώσσες που μιλιούνταν κυρίως στην άλλη πλευρά της Αδριατικής,στις Δαλματικές ακτές,άποψη που από άλλους δεν γίνεται δεκτή.
Διασώζεται σε περίπου τριακόσιες επιγραφές και γραφόταν σε μια παραλλαγή του δωρικού αλφαβήτου,αλλά είχε και ιωνικά στοιχεία.Μετά την κατάκτηση της περιοχής από τη Ρώμη η γλώσσα σταδιακά εξαφανίστηκε και οι κάτοικοι εκλατινίστικαν.
χαρακτηριστικά και μορφολογία
Κάποια χαρακτηριστικά της γλώσσας,κυρίως στα ανθρωπωνύμια καθώς και στον τρόπο σχηματισμού των λέξεων,τη φέρνουν κοντά στα ιλλυρικά ενώ άλλα πιο κοντά στα ελληνικά και τα αλβανικά.
Τα μεσσαπικά παρουσιάζουν επίσης χαρακτηριστικά που συναντώνται σε γερμανικές γλώσσες και βαλτικές γλώσσες.
Όλα αυτά μαζί συνηγορούν μάλλον στην άποψη ότι τα μεσσαπικά, παρά τα πολλά κοινά τους με τα ιλλυρικά,είναι μια χωριστή και ιδιαίτερη γλώσσα μέσα στην ινδοευρωπαϊκή ομογλωσσία.Βέβαια το ζήτημα δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει και παραμένει ανοιχτό.
Από την ανάλυση των μέχρι τώρα ανευρεθέντων ονομάτων προκύπτει ότι στη μεσσαπική γλώσσα υπήρχαν πέντε πτώσεις.Στα ρήματα διακρίνονται μέχρι τώρα τρεις χρόνοι.
γραφή
Η μεσσαπική γραφή δανείστηκε και αναπτύχθηκε από την γειτονική ελληνική πόλη του Τάραντα όπου χρησιποιούταν το η δωρική παραλλαγή του ελληνικού αλφαβήτου.Συγχρόνως όμως συνυπάρχουν και πολλά ιωνικά στοιχεία.
επιγραφές και λεξιλόγιο
Μέχρι σήμερα τα μεσσαπικά είναι γνωστά από περίπου 300 επιγραφές που χρονολογούνται από τον 5ο π.Χ. μέχρι τον 1ο μ.Χ. αιώνα οι οποίες στην πλειοψηφία τους είναι γραμμένες στο μεσσαπικό αλφάβητο.Μερικές από αυτές είναι γραμμένες στο ελληνικό αλφάβητο.
Οι περισσότερες επιγραφές είναι σύντομες και περιέχουν επί το πλείστον ανθρωπωνύμια τα οποία μοιάζουν με αντίστοιχα ιλλυρικά:
μερικές μεσσαπικές λέξεις που έχουν αναγνωριστεί με βεβαιότητα:
άραν (θυλ.ενικός)=αρόσιμη γη
μάζζες (αιτ.ενικού,αρσ.)=μεγαλύτερος
καλατόρας (αρσ.γεν.ενικού)=του αγγελιοφόρου
πένκαχεχ=πέντε
Η πιο σημαντική επιγραφή που περιέχει εκτενές κείμενο είναι η επιγραφή του Βάστε η οποία και αυτή περιέχει πολλά κύρια ονόματα.
η μεσσαπική επιγραφή του Βεστίου
οι Ιάπυγες
Οι Ιάπυγες ήταν ένας λαός που κατοικούσε στην Απουλία ,στο δεύτερο πόδι της Ιταλικής Χερσονήσου και ήταν συγγενικός των Οινώτρων που ζούσαν στην Οινωτρία (πιθανώς από την λέξη οίνος=κρασί),στο άλλο πόδι,τη βόρεια Καλαβρία και τη Βασιλικάτα.Χωρίζονταν σε τρεις κύριες φυλές,τους Μεσσάπιους,τους Δαύνους και τους Πεκέτιους.
Η ονομασία Ιάπυγες προέρχεται από τους Έλληνες,σύμφωνα με τους οποίους,οι Ιάπυγες κατάγονταν από τον Ιάπυγα,γιο του Δαιδάλου.
Ο Ηρόδοτος υποστήριζε ότι οι Μεσσάπιοι ήταν απόγονοι Μινωιτών στρατιωτών από την Κρήτη οι οποίοι ναυάγησαν στην περιοχή.
Η ιλλυρική ήταν μια παλαιοβαλκανική γλώσσα η οποία άνηκε στην ινδοευρωπαϊκή ομογλωσσία. Μιλιόταν στα δυτικά βαλκάνια από ιλλυρικές φυλές ,σε μια γεωγραφική περιοχή που εκτεινόταν από τα βόρεια της Αδριατικής μέχρι την Ήπειρο και τη Μακεδονία.
Τα στοιχεία που έχουμε για τη γλώσσα είναι ελάχιστα και γι'αυτό δύσκολα μπορούν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τα χαρακτηριστικά της και τη σχέση της με άλλες γλώσσες.
χαρακτηριστικά της γλώσσας
Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί κανένα κείμενο στα ιλλυρικά και οι γνώσεις που έχουμε γι'αυτή τη γλώσσα είναι από σύντομες επιγραφές,τέσσερις μόνο λέξεις που αναφέρονται ως ιλλυρικές σε διάφορες ελληνικές και ρωμαϊκές πηγές,καθώς και ένα πλήθος τοπωνυμίων,προσωπωνύμων,εθνωνύμων και υδρωνύμων.Ένα πολύ γνωστό τοπωνύμιο ιλλυρικής προέλευσης είναι η 'Βοσνία' που παίρνει το όνομά της από τον ομώνυμο ποταμό Βόσνα (υδρωνύμιο) .Στα ιλλυρικά Βοσονα θα πει τρεχούμενο νερό.
Η γλωσσολογία δεν έχει ακόμη καταλήξει αν πρόκειται για γλώσσα κέντουμ ή σάτουμ.Υπάρχουν στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της μίας ή της άλλης κατηγορίας.
Ένα χαρακτηριστικό της φωνολογίας της γλώσσας που γίνεται δεκτό είναι η τροπή των ινδοευρωπαϊκών *bh σε b και *dh σε d.Το ίδιο χαρακτηριστικό αναγνωρίζεται και στα λεξικολογικά στοιχεία που έχουμε για την αρχαία μακεδονική γλώσσα όπου συναντώνται τα β,δ,γ αντί των φ, θ,χ στις περισσότερες ελληνικές διαλέκτους (Βερενίκη αντί Φερενίκη).
σχέση με άλλες γλώσσες
Η σχέση της με άλλες αρχαίες γλώσσες δεν έχει μέχρι σήμερα αποδειχθεί.Ο ισχυρισμός ότι τα αλβανικά είναι απόγονος της ιλλυρικής βασίζεται σε πολύ ασαφή στοιχεία και παραμένει μια θεωρία που προωθείται κυρίως από Αλβανούς επιστήμονες.Πιο πιθανή φαίνεται η θεωρία που υποστηρίζει ότι τα αλβανικά προέρχονται από τα δακικά ,από μια περιοχή των κεντρικών Βαλκανίων.
Παρ'όλα αυτά στην αλβανική και ιλλυρική γλώσσα υπάρχουν ομόρριζες λέξεις,όπως μαλ (ιλ,αλβ)=βουνό,ρεν (ιλ),ρε (αλβ)=σύννεφο.
Το ναυτικό λεξιλόγιο των αλβανικών είναι δανεισμένο από άλλες γλώσσες, κυρίως τα λατινικά,γεγονός που ενισχύει τη θεωρία ότι τα αλβανικά προήλθαν από την ενδοχώρα.
Τα ιλλυρικά φαίνεται να έχουν πολλές ομόρριζες λέξεις και με σλαβικές γλώσσες.
Κάποιοι επιστήμονες κατατάσσουν στις ιλλυρικές γλώσσες και τα μεσσαπικά άλλα μια τέτοια κατηγοριοποίηση σήμερα δεν γίνεται από όλους δεκτή και υπάρχει μεγάλη διαφωνία πάνω σ'αυτό το θέμα.
Αλβανική καί ρουμανική
Η ρουμανική γλώσσα έχει ένα υποστρωματικό λεξιλόγιο μιας γλώσσας που μιλιόταν πριν, περίπου 100 λέξεων. Σχεδόν όλες αυτές οι λέξεις συναντώνται και στα αλβανικά.
Αυτό σημαίνει ότι οι πρόγονοι των Αλβανών και Ρουμάνων ζούσαν αρχικά στο ίδιο μέρος και είτε δανείζονταν λέξεις ο ένας απ' τον άλλον είτε μιλούσαν την ίδια γλώσσα.
Σήμερα πλέον υπάρχουν σοβαρές γλωσσολογικές ενδείξεις ότι η αρχική κοιτίδα των Αλβανών και των Ρουμάνων ήταν η διοίκηση της Δακίας στα κεντρικά Βαλκάνια.
Αυτά τα συμπεράσματα των γλωσσολόγων βέβαια δεν συμπίπτουν με τον εθνικό μύθο των Αλβανών και Ρουμάνων : οι μεν υποστηρίζουν ότι είναι απόγονοι των Ιλλυριών και οι δε απόγονοι των Δακών βορείως του Δούναβη οι οποίοι εκλατινίστικαν.
Οι Αλβανοί ακολουθούσαν την ίδια πορεία προς τον πλήρη γλωσσικό εκλατινισμό όπως οι Ρουμάνοι αλλά τον απέφυγαν την τελευταία στιγμή εξαιτίας της καθόδου των Σλάβων.
Οι Ιλλυριοί
Έτσι ονόμαζαν οι Έλληνες τις ιλλυρικές φυλές κατά την αρχαιότητα.Οι Ιλλυριοί ήταν ναυτικός λαός που ζούσε κατά μήκος των παραλίων της Αδριατικής και ανταγωνιζόταν τους Έλληνες.Οι Ρωμαίοι δυσκολεύτηκαν πάρα πολύ να τους κατακτήσουν και τελικά το κατάφεραν με τη δωροδοκία τοπικών πολεμάρχων και την κατάληψη των πόλεων από ξηρά μία προς μία.
Ο τρόπος που πολεμούσαν οι Ιλλυριοί φαίνεται πως κατά το ήμισυ ήταν ελληνορωμαϊκός και κατά το άλλο μισό βαρβαρικός.Σύμφωνα με ένα μύθο οι Ιλλυριοί ήταν Τρώες που εγκαταστάθηκαν εκεί μετά την καταστροφή της Τροίας.
O Ηρόδοτος αναφέρει τους Βενετούς στις ιλλυρικές φυλές αλλά η γλώσσα τους φαίνεται να είναι χωριστή από τα ιλλυρικά.
Οι νότιες ιλλυρικές φυλές κοντά στους Έλληνες,ιδιαίτερα στα νότια παράλια της Αδριατικής όπως οι Ταυλάντοι και οι Αρδιαίοι ήταν δίγλωσσες στα ιλλυρικά και ελληνικά ,ενώ κάποιες βόρειες ήρθαν σε επαφή και υιοθέτησαν κελτικές γλώσσες.
Ιλλυριοί και Αλβανοί
Η επικρατούσα άποψη στην Αλβανία είναι ότι οι Ιλλυριοί είναι πρόγονοι των σημερινών Αλβανών. Όμως, είναι η ιλλυρική προγονική της αλβανικής;
Οι γνώσεις που έχουμε για την Ιλλυρική είναι σχεδόν μηδαμινές οπότε δεν μπορούμε να συνδέσουμε την Ιλλυρική με την αλβανική γλώσσα.
Ένα σημαντικό επιχείρημα που συνηγορεί στην μη ιλλυρική προέλευση της είναι ότι η αλβανική δεν έχει γηγενείς όρους ναυσιπλοΐας. Οι περισσότερες λέξεις σχετικές με τη θάλασσα και τη ναυσιπλοΐα είναι λατινικής ή σλαβικής προέλευσης.
Οι Ιλλυριοί ήταν γνωστοί ως θαλασσοπόροι και πειρατές. Πώς είναι δυνατόν να μην άφησαν λέξεις για τη θάλασσα στην Αλβανική; Ανάλογα , η ελληνική βρίθει από 'θαλάσσιο' λεξιλόγιο.
Επιπλέον η αλβανική έχει ένα πλούσιο λεξιλόγιο από φυτά και όρους σχετικούς με κτηνοτροφία , γεγονός που παραπέμπει σε μια ορεινή αρχική κοιτίδα των Αλβανών μακριά από την Αδριατική ακτή.
Τέλος, από τη μελέτη της λατινικής επίδρασης στην αλβανική συμπεραίνεται ότι η αλβανική επηρεάστηκε πρωτά από την Ανατολική Βαλκανική Λατινικής και αργότερα από την Δυτική στις Δαλματικές ακτές όπου ζούσαν οι Ιλλυριοί.
Το λογικό θα ήταν αφού οι Ρωμαίοι κατέλαβαν πρώτα την Ιλλυρία τα πρώτα λατινικά δάνεια να προέρχονται από εκεί και όχι από την ενδοχώρα των Βαλκανίων.
Εδώ συμβαίνει το ανάποδο. Πρώτα απ' την ενδοχώρα και αργότερα απ' τις ακτές. Αυτό αποτελεί άμεση ένδειξη ότι η αρχική κοιτίδα της αλβανικής ήταν η ενδοχώρα.
Έτσι εξηγείται και το γεγονός ότι η πρώτη αναφορά σε Αλβανούς εμφανίζεται σχετικά αργά σε ένα βουλγαρικό κείμενο του 11ου αιώνα.
Σήμερα η επικρατέστερη θεωρία για την κοιτίδα των Αλβανών είναι τα κεντρικά Βαλκάνια και όχι οι ιλλυρικές ακτές.
*σίβινα -είδος κηνυγετικού ακοντίου.Στις 'θεσμοφοριάζουσες' του Αριστοφάνη συναντάται η λέξη 'σίβυνη' η οποία παρουσιάζεται να χρησιμοποιείται από βάρβαρους.
Η δακική ήταν μια παλαιοβαλκανική γλώσσα που μιλιόταν στα βόρεια του Δούναβη από τον λαό των Δακών.Κατά τα φαινόμενα ήταν μια από τις μεγάλες γλώσσες στην περιοχή των βόρειων και κεντρικών βαλκανίων της εποχής.Η υπόθεση ότι τα δακικά αποτελούσαν διάλεκτο των θρακικών αμφισβητείται.
γεωγραφική εξάπλωση
Γεωγραφικά εκτεινόταν σε μια μεγάλη έκταση από την ανατολική Ουγγαρία μέχρι τη Μολδαβία ,τη σημερινή νότια Σερβία,Ρουμανία και στις δύο πλευρές της Τρανσυλβανίας,και βόρεια Βουλγαρία.
ρωμαϊκή και ελεύθερη Δακία
γνώσεις για τη γλώσσα
Οι γνώσεις που έχουμε για τη γλώσσα είναι λιγοστές έως ελάχιστες και προέρχονται κυρίως από ελάχιστες σύντομες επιγραφές,έναν κατάλογο δακικών φυτών του Διοσκορίδη καθώς και δακικά τοπωνύμια,υδρωνύμα και ανθρωπωνύμια που αναφέρονται σε κλασσικές πηγές.
Οι ονομασίες των δακικών πόλεων έχουν συνήθως κατάληξη σε ντέβα,ντάβα ή ντέμπα.Ενώ αντίθετα οι θρακικές πόλεις παίρνουν συνήθως την κατάληξη -πάρα και πιο σπάνια -μπρια,ντίζα.
Ο Στράβων αναφέρει ότι Δάκες μετοίκησαν στη Μικρασία και ότι τα δακικά και τα μικρασιατικά μυσικά είναι η ίδια γλώσσα.
Ο Γκεόργκιεφ
Μετά από μια εκτενή μελέτη των διαθέσιμων στοιχείων για τα δακικά,κυρίως τοπωνυμίων και με χρήση των μεθόδων της συγκριτικής γλωσσολογίας ο Βούλγαρος μελετητής και ιστορικός Γκεόργκιεφ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα δακικά ήταν αρκετά διαφορετικά από τα θρακικά ώστε να αποτελούν χωριστή γλώσσα.Όμως εξαιτίας της σπανιότητας των στοιχείων δεν μπορεί να αποκλειστεί και η περίπτωση οι γλώσσες να αποτελούν απλώς δύο εκδοχές,δύο διαλέκτους της ίδιας γλώσσας,της λεγόμενης θρακοδακικής.
Η αρχαία δακική πόλη Αξιόπα ή Αξιούπολη στα ελληνικά σήμερα ονομάζεται Τσερναβόντα,μαύρο νερό στα σλαβικά.Ο Γκεόργιεφ χρησιμοποιώντας τη συγκριτική γλωσσολογία υπέθεσε ότι αξιόπα στα δακικά σημαίνει μαύρο νερό.Οπότε αξι θα πει μαύρο και οπα ή ούπα ή άπα θα πει νερό (άπα στα ρουμάνικα και τα βλάχικα).Με τον ίδιο τρόπο ετυμολόγησε τον Άξινο Πόντο όπως λεγόταν αρχικά ο Εύξεινος Πόντος ως Μαύρη Θάλασσα.Κάποιοι άλλοι όμως επιστήμονες δεν δέχονται αυτές τις ετυμολογίσεις.
ρουμάνικα και αλβανικά
Τα ρουμανικά και τα αλβανικά έχουν ένα κοινό υπόστρωμα από 200 περίπου λέξεις από μια παλιά γλώσσα η οποία πιθανολογείται ότι είναι τα δακικά.Βασιζόμενος στα παραπάνω στοιχεία ο Γκεόργκιεφ υποστήριξε ότι τα αλβανικά είναι απόγονος γλώσσα των δακικών και οι Αλβανοί εγκαταστάθηκαν στις σημερινές εστίες τους από τα κεντρικά βαλκάνια όπου και κατοικούσαν.
Η επιστημονική κοινότητα σήμερα δέχεται ότι τα δακικά ήταν μια ινδοευρωπαϊκή γλώσσα, συγγενής των θρακικών που όμως δεν μπορεί να δειχθεί ακόμη η σχέση αυτή μεταξύ των δύο γλωσσών και οι γνώσεις που έχουμε ουσιαστικά για αυτά είναι πολύ μικρές εξαιτίας των ελάχιστων ευρημάτων.
Παλαιοβαλκανικές,ονομάζονται οι ινδοευρωπαϊκές γλώσσες που μιλιούνταν στα βαλκάνια κατά τους αρχαίους χρόνους.
Με την εξαίρεση των αρχαίων ελληνικών και της γλώσσας από την οποία προήλθαν τα αλβανικά (είναι ακόμη άγνωστο ποια ήταν αυτή,μόνο υποθέσεις γίνονται) όλες οι υπόλοιπες έχουν εξαφανιστεί χωρίς να αφήσουν απογόνους εξαιτίας εξελληνισμού,εκλατινισμού και εκσλαβισμού.
Αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι συγγραφείς αναφέρουν ότι στα Βαλκάνια μιλιούνταν οι εξής γλώσσες:
Τα μεσσαπικά στη νότια Ιταλία από κάποιους θεωρούνται διάλεκτος της ιλλυρικής.
αρχαία μακεδονικά
Όσον αφορά τα αρχαία μακεδονικά,λογώ των λιγοστών ευρημάτων, δεν είναι ακόμη απολύτως σαφές αν πρόκειται για ελληνικήδιάλεκτο,χωριστή παλαιοβαλκάνική γλώσσα ή μια γλώσσα πολύ συγγενής της ελληνικής με την οποία αποτελούσαν τον ελληνικό (τον αποκαλούμενο και γραικομακεδονικό) κλάδο.
Η επικρατούσα πλέον άποψη είναι ότι πρόκειται για βορειοδυτική ελληνική διάλεκτο.Για τη μακεδονική γλώσσα διαβάστε περισσότερα εδώ.
Παιονικά
Οι γνώσεις μας για τη γλώσσα των Παιόνων που ζούσαν βορείως των Μακεδόνων είναι ελάχιστες.
Η σχέση της με τις άλλες παλαιοβαλκανικές γλώσσες είναι ασαφής. Κάποιοι γλωσσολόγοι την εντάσσουν σε μια ευρύτερη γλωσσική ομάδα μαζί με τα μακεδονικά και τα νότια ελληνικά.
Κάποιοι Παίονες βασιλείς είχαν ελληνικά ονόματα και αργότερα εξελληνίστηκαν μαζί με το λαό τους.
Εξαιτίας του γεγονότος ότι όλες αυτές οι γλώσσες,πλην των ελληνικών μαρτυρούνται από λιγοστές επιγραφές και αναφορές σε αρχαία έργα είναι πολύ δύσκολο να καθορίσουμε τη σχέση μεταξύ τους και να τις ταξινομήσουμε.
Ιλλυρικά
Ηιλλυρική γλώσσα είναι ελάχιστα γνωστή μόνο μέσω άνθρωπωνυμίων και τοπωνυμίων που θεωρούνται ιλλυρικά.
Επιγραφές στην ιλλυρική δεν έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα. Υπάρχουν κάποιες ανακατασκευασμένες λέξεις από γλωσσολόγους που θεωρούνται ιλλυρικές αλλά χωρούν μεγάλη αμφισβήτηση.
Τα ιλλυρικά χωρίζονται στα κανονικά ιλλυρικά και τα δαλματο-πανονικά.
Ιλλυρικά και αλβανικά
Όσον αφορά τα αλβανικά δεν μπορεί να καθοριστεί από ποια γλώσσα εξελίχτηκαν,αλλά γίνεται δεκτό ότι προήλθαν από μια μη ελληνική παλαιοβαλκανική γλώσσα.
Ο ισχυρισμός ότι τα αλβανικά είναι απόγονος των ιλλυρικών δεν στηρίζεται προς το παρόν αφού τα στοιχεία είναι λιγοστά και έχει μάλλον εθνικό προσανατολισμό αφού προωθείται κυρίως από τους Αλβανούς.
Ιλλυρικά και θρακικά
Η σχέση των ιλλυρικών με τα θρακικά δεν είναι ακόμη γνωστή αλλά έχει προταθεί ότι ίσως ήταν συγγενικές μεταξύ και αποτελούσαν τον θρακο-ιλλυρικό κλάδο.
Πιο συγκεκριμένα,ένα γλωσσικό συνεχές,στη μια πλευρά τα ιλλυρικά και στην άλλη τα θρακικά και κατ'επέκταση τα δακικά.
Θρακικά και δακικά
Τα θρακικά συνήθως κατατάσσονται μαζί με τα δακικά ως δύο παραλλαγές, διάλεκτοι, της ίδιας γλώσσας.
Η δακική διαχωρίζεται παραπέρα στην κανονική δακική βορείως του Δούναβη και τη δακομοισική νοτίως του Δούναβη στη σημερινή βόρεια Βουλγαρία.
Η θρακική γλώσσα μιλιόταν από τους αρχαίους Θράκες στην περιοχή της σημερινής νότιας Βουλγαρίας, Βόρειας Ελλάδας, ανατολικής Σερβίας,Σκοπίων,ανατολικής Θράκης και Βιθυνίας (βορειοδυτική Μικρασία).
Ήταν μια γλώσσα διαφορετική από οποιαδήποτε άλλη που γνωρίζουμε αλλά μας είναι γνωστό ότι ήταν ινδοευρωπαικής προέλευσης. Μαρτυρείται μόνο σε μερικές σύντομες επιγραφές,γραμμένες στο ελληνικό αλφάβητο και μεμονωμένες λέξεις που αναφέρονται σε αρχαία ελληνικά και λατινικά κείμενα.Οι περισσότερες θρακικές λέξεις που γνωρίζουμε έχουν ανακατασκευαστεί από ανθρωπωνύμια, τοπωνύμια,ορωνύμια και υδρωνύμια.
Η σχέση της με τα δακικά δεν είναι ξεκάθαρη.Από κάποιους υποστηρίζεται ότι η δακική γλώσσα ήταν διάλεκτός της,μια βόρεια ποικιλία θρακικών, αλλά αυτό αμφισβητείται.
Οι επιγραφές
Η θρακική μας είναι γνωστή από τοπωνύμια,προσωπωνύμια και ελάχιστες επιγραφές.Αυτές είναι γραμμένες στο ελληνικό αλφάβητο και βρέθηκαν στη Θράκη και στη Βιθυνία της Μικρασίας,οι λεγόμενες μυσικές επιγραφές. Μόνο τέσσερις εκτενείς επιγραφές έχουν βρεθεί στη θρακική γλώσσα.
Η εκτενέστερη από αυτές είναι χαραγμένη πάνω σε ένα χρυσό δαχτυλίδι που βρέθηκε στο Εζέροροβο της Βουλγαρίας το 1912,γραμμένη στο ελληνικό αλφάβητο.Η γλώσσα είναι άγνωστη και δεν μοιάζει με καμία από τις γνωστές γλώσσες,αρχαίες ή σύγχρονες.
χρυσό δαχτυλίδι από το Εζέροβο
Μια δεύτερη επιγραφή βρέθηκε το 1965 δίπλα στο χωριό Κιόλμεν στην περιοχή της Πρεσλάβας στη Βουλγαρία και χρονολογείται στον 6ο αιώνα π.Χ.Είναι επίσης γραμμένη στο ελληνικό αλφάβητο και πιθανώς πρόκειται για ταφική στήλη,παρόμοια με τις φρυγικές.
Και μία τρίτη βρέθηκε στο Ντουνβάλι,της περιοχής Πλόβντιφ της Βουλγαρίας,είναι επίσης ένα δαχτυλίδι και χρονολογείται στον 5ο αιώνα π.Χ. Βρέθηκε δίπλα στο αριστερό χέρι ενός σκελετού και απεικονίζει έναν ιππέα.Η επιγραφή είναι γύρω,γύρω από την εικόνα.Είναι μερικώς διακριτή,φαίνονται 16 από τα 21 γράμματα.
ΗΥΖΙΗ.....ΔΕΛΕ / ΜΕΖΗΝΑΙ
ēuziē.....dele / mezēnai
Αυτές είναι οι εκτενέστερες επιγραφές που έχουν διατηρηθεί.Οι υπόλοιπες είναι μεμονωμένες λέξεις και ονόματα σε αγγεία και άλλα αντικείμενα.
Εξαφάνιση
Οι ομιλητές της τελικά εκλατινίστηκαν ή εξελληνίστηκαν με μερικούς να υπάρχουν σε απομακρυσμένες περιοχές μέχρι τον 5ο αιώνα μ.Χ. στις αρχές του Μεσαίωνα.
Leave a Comment