περιοχές που μιλιούνται τα μολδαβικά (moldovenesc) στη Ρουμανία και Μολδαβία
Τα βλάχικα αρμάνικα (αρμινέστι) κατά πολύ περίεργο τρόπο παρουσιάζουν φωνολογικές ομοιότητες περισσότερο με τα Μολδαβικά παρά με τα Ρουμάνικα.Το γεγονός αυτό είναι ακόμη πιο αξιοπερίεργο εξαιτίας του ότι τα Μολδαβικά μιλιούνται σε μια γεωγραφική περιοχή,βορειότερη από τα Ρουμανικά,στην βορειοανατολική Ρουμανία και τη Μολδαβία και συνεπώς ακόμη πιο απομακρυσμένη από την κοιτίδα των αρμάνικων.
Δεν μπορώ να προσδιορίσω τους λόγους αυτών των φωνολογικών κυρίως συμπτώσεων ούτε και θα το επιχειρήσω.Απλά παραθέτω παρακάτω μερικά παραδείγματα για σύγκριση και τα συμπεράσματα δικά σας.Αν νομίζετε ότι μπορείτε να ρίξετε λίγο φως στην υπόθεση αυτής της σύμπτωσης ή να δώσετε επιπλέον παραδείγματα κάντε κάποιο σχόλιο.
Στα Μολδαβικά παρατηρείται φωνολογική τροπή των συμφώνων από τα λατινικά με το ίδιο τρόπο όπως αυτή παρουσιάζεται στα βλάχικα,ενώ τα ρουμάνικα διατηρούν την ίδια περίπου φωνολογία με τα λατινικά:
Τροπή του b>g
bine (ρουμ.)-καλά
ghişior,ghine (μολδαβικά)-καλά
ghini,ghine (αρμάνικα)-καλά
τροπή f>l
a fierbe (ρουμάνικα)-βράζω
a hierbe (μολδαβικά)-βράζω
τροπή p>k
picior (ρουμάνικα)-πόδι
chişior (μολδαβικά)-πόδι
παράβλεπε στα βλάχικα
kjatră (κιάτρε) από το ελληνικό πέτρα,έχουμε δηλαδή τροπή του π>κ.
Η απάντηση είναι και ναι και όχι.Γλωσσολογικά είναι τόσο κοντά που αν η Ρουμανία και η Μολδαβία ήταν μία χώρα τα μολδαβικά θα θεωρούνταν διάλεκτος της ρουμανικής.
Αλλά επειδή όμως υπάρχουν δύο χωριστά κράτη και όπως είχε πει κάποιος γλώσσα είναι μια διάλεκτος με στρατό και ναυτικό, τα Μολδαβικά από πολλούς θεωρούνται ως χωριστή γλώσσα.
Ανάλογη περίπτωση είναι τα βουλγαρικά με τα σκοπιανά και τα σερβικά με κροάτικα.Τα σερβικά με τα μαυροβουνιακά από γλωσσολογική άποψη είναι σχεδόν ακριβώς το ίδιο με κάποιες τοπικές διαφορετικές λέξεις.Μετά την ανεξαρτητοποίηση του Μαυροβουνίου από τη Σερβία ,άρχισε να προωθείται από κάποιους η άποψη ότι τα μαυροβουνιακά αποτελούν χωριστή γλώσσα.
Τα μολδαβικά είναι μια λατινογενής γλώσσα που μιλιέται από περίπου 3,8 εκατομμύρια άτομα κυρίως στη Μολδαβία,αλλά και σε περιοχές της Ουκρανίας και της Ρουμανίας.
Ο όρος 'μολδαβική γλώσσα' δεν είναι αποδεκτός από όλους και από κάποιους ,κυρίως Ρουμάνους θεωρείται ότι δεν υπάρχει τέτοια γλώσσα και ότι τα μολδαβικά είναι ρουμάνικα.
Ουσιαστικά είναι η ίδια αλλά όχι ακριβώς. Τα Τα ρουμανικά και τα μολδαβικά έχουν επηρεαστεί σημαντικά από τα σλαβικά μιας και βρίσκονται ανάμεσα στη σλαβόφωνη θάλασσα.
Όμως η επιρροή σλαβικών γλωσσών ,ειδικά της ρωσικής είναι πολύ μεγαλύτερη λόγω της διαφορετικής ιστορικής πορείας της Μολδαβίας η οποία είχε προσαρτηθεί απ' τη Σοβιετική Ένωση.
Το φαινόμενο αυτό ήταν πιο έντονο στο μεγάλα αστικά κέντρα, την πρωτεύουσα Κισινάου και άλλα όπου επικρατούσε επικρατούσε η ρωσική έναντι της μολδαβικής.
Η μολδαβική είχε γίνει περισσότερο γλώσσα του χωριού και της επαρχίας.
Η ρωσική γλώσσα και μαζί και η επιρροή της στη μολδαβική άρχισε να φθίνει μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης με το φαινόμενο να εντείνεται στις νεότερες γενιές.
Η μολδαβική παραλλαγή διαφέρει απ' τη ρουμανική σε κάποιες περιπτώσεις και στη φωνολογία και το λεξιλόγιο. Πχ. Gine (μολδαβική) αντί Bine(ρουμανική) που θα πει καλά.
Περισσότερα πάνω στο θέμα διαβάστε παρακάτω.
γεωγραφική εξάπλωση
Εκτός από τη Μολδαβία τα μολδαβικά μιλιούνται στην Ουκρανία και στη βορειοανατολική Ρουμανία σε εφτά κομητείες οι οποίες μαζί τη σημερινή Δημοκρατία της Μολδαβίας αποτελούσαν το πριγκηπάτο της Μολδαβίας.
εξάπλωση της μολδαβικής γλώσσας
γλώσσα ή διάλεκτος;
Στην απογραφή πληθυσμού που έγινε στη Μολδαβία το 2004,το 15 τοις εκατό του πληθυσμού της χώρας (3.350.000 εκ) δήλωσε ως μητρική γλώσσα τα ρουμάνικα και το 60 τοις εκατό τα μολδαβικά.
Οι υπόλοιποι δήλωσαν άλλη γλώσσα ,ρώσικα,ουκρανικά κ.α.Ενώ το 40 τοις εκατό του αστικού πληθυσμού δήλωσε μητρική τα ρουμάνικα το αντίστοιχο ποσοστό του πληθυσμού της υπαίθρου που δήλωσε ρουμάνικα μετά βίας έφτασε το 1/7 του συνόλου.Δηλαδή τα 6/7 της υπαίθρου δήλωσαν μητρική τα μολδαβικά.
Η περίπτωση αυτή γλώσσα ή διάλεκτος είναι ανάλογη με την περίπτωση βουλγαρικών και σκοπιανών,σερβικών και κροατικών ή σερβικών και μαυροβουνιακών.
Με βάση γλωσσολογικά κριτήρια όλες αυτές οι γλώσσες θα μπορούσαν να θεωρηθούν διάλεκτοι της ίδιας γλώσσας.
Επειδή όμως όπως είχε πει κάποιος 'γλώσσα είναι μια διάλεκτος με στρατό και ναυτικό' αυτές οι γλώσσες θεωρούνται χωριστές εξαιτίας κυρίως πολιτικών,αλλά και θρησκευτικών,ιστορικών και άλλων παραγόντων.
Μάλιστα στο παρελθόν έχουν γίνει και συνειδητές προσπάθειες αποστασιοποίησης μιας γλώσσας από την άλλη,όπως στην περίπτωση των σκοπιανών στα οποία τεχνητά εισήχθησαν σερβικά στοιχεία ώστε τα σλαβομακεδονικά να έχουν διαφορές από τα βουλγαρικά.
Το ίδιο έγινε και με τα κροάτικα και ίσως γίνει το ίδιο και με τα μαυροβουνιακά.Ειδικά τα μαυροβουνιακά η μόνη μεγάλη διαφορά που έχουν με τα σέρβικα είναι ότι μιλιούνται σε χωριστό κράτος!
Στη Μολδαβία γενικώς υπάρχει αντιπαράθεση όχι μόνο για τη γλώσσα αλλά και για το αν αποτελούν χωριστό από τους Ρουμάνους έθνος.
διαφορές μολδαβικών με τα ρουμάνικα
Αν και οι διαφορές ανάμεσά τους είναι μικρές ,αυτές είναι υπαρκτές και χαρακτηριστικές.Η γραμματική και το συντακτικό είναι βασικά τα ίδια.
Όμως στα μολδαβικά προτιμούνται άλλες πιο αρχαϊκές λέξεις οι οποίες μάλιστα ακούγονται και περίεργες σε κάποιον Ρουμάνο του Βουκουρεστίου.Ας το πω 'βλάχικες',όπως τα επαρχιώτικα ελληνικά σε έναν Αθηναίο.
Τεράστια διάφορα υπάρχει και στην προφορά αφού τα μολδαβικά ακούγονται βαριά σαν σλαβική γλώσσα.
Μερικές άλλες βασικές διαφορές είναι:
εναλλαγή του b με το g, f με h ή s, p με сh ,j με v, με σε κάποιες λέξεις όπως:
μολδαβικά/ρουμάνικα
vorgesc/vorbesc
fierginte/fierbinte
gine/bine,
chişior/picior
jin(ars) /vin(ars)
a hierbe ή a şerbe /a fierbe.
Εδώ παρατηρούμε ότι ανάλογο φαινόμενο υπάρχει και στα δικά μας τα βλάχικα,π.χ. η λέξη ghini που θα πει καλά,ciatra=πέτρα κ.α.Φωνολογικά τα βλάχικα μοιάζουν μάλλον πιο πολύ με τα μολδαβικά παρά με τα ρουμάνικα.
στα μολδαβικά χρησιμοποιούνται πολλές ρώσικες λέξεις για αντικείμενα του νοικοκυριού,φαγητά και άλλα,λέξεις που δεν υπάρχουν στα ρουμάνικα,
όπως μολ./ρουμ. malina/zmeură,kastrolia/oala και πάρα πολλές άλλες.
τα επίσημα ρουμάνικα έχουν ουρανικοποιήσει το 'σ' (δηλαδή προφέρεται παχύ με την άκρη της γλώσσας να ακουμπάει τον ουρανίσκο) ενώ κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει στα μολδαβικά όπου το σ είναι πιο ελαφρύ,σαν το ελληνικό σίγμα. Αυτό φαίνεται και στο σχητισμό του πληθυντικού των μολδαβικών :ostaş ενικός και πληθυντικός ενώ στα ρουμά νικα ostaş/ostaşi.
το μολδαβικό αλφάβητο
Τα μολδαβικά γράφονται κυρίως στο λατινικό αλφάβητο,πανομοιότυπο με το ρουμάνικο εκτός από την περιοχή της Υπερδνειστερίας,μιας ανεξάρτητης περιοχής στη Μολδαβία,όπου χρησιμοποιείται το μολδαβικό κυριλλικό αλφάβητο.
To μολδαβικό κυριλλικό αλφάβητο είναι ένα τροποποιημένο κυριλλικό αλφάβητο για τη Μολδαβική γλώσσα που χρησιμοποιούνταν στη Σοβιετική Ένωση από το 1938 μέχρι το 1989 (χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα στην Υπερδνειστερία).
Η εισαγωγή του αποφασίστηκε από την Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή του Μολδαβικής Αυτόνομης Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας στις 19 Μαΐου του 1938.
Η δομή του βασίζεται στο ρωσικό αλφάβητο πλην τριών ρωσικών γραμμάτων και την προσθήκη ενός άλλου), και δεν έχει άμεση ομοιότητα με το ιστορικό ρουμανικό κυριλλικό αλφάβητο που χρησιμοποιούνταν από το Μεσαίωνα μέχρι το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, στη Ρουμανία και μέχρι το 1932 στη Σοβιετική Ένωση.
Οι Ρουμάνοι για να πουν ´λίγο´ χρησιμοποιούν τη λέξη puțin ενώ οι Μολδαβοί, πιο πολύ,τη λέξη oleacă.Μήπως σας θυμίζει τίποτα το oleacă;Όταν πρωτοείδα αυτή τη λέξη μου θύμιζε κάπως κάποια ελληνική λέξη,την οποία εκείνη τη στιγμή δεν μπορούσα να προσδιορίσω.Τελικά,μετά από λίγο ψάξιμο,το βρήκα και είχα δίκιο.Το oleacă προέρχεται από τα ελληνικά,από τη λέξη ´ολίγον´ και μάλλον από το υποκοριστικό του :λιγάκι,ολιγάκι πιο παλιά.
