Η αλβανική γλώσσα και το αλφάβητό της.

Τα αλβανικά (gjuha shqipe-γκιούχα σίπε) είναι μια ινδοευρωπαική γλώσσα που μιλιέται από περίπου 7 εκατομύρια άτομα κυρίως στην Αλβανία (Shqipria-Σιπρία) ,τα Σκόπια και το Κόσοβο αλλά και στην Τουρκία,την Ελλάδα,πολλές χώρες της Ευρώπης και την Αμερική.Η αλβανική, όπως και η ελληνική, είναι γλώσσα ανάδελφη.

Αποτελούνται από δύο κύριες διαλέκτους τα γκέγκικα στο βορρά,και τα τόσκικα στο νότο με γεωγραφικό όριο το Γενούσο ποταμό (Σκουμπίνη) στην κεντρική Αλβανία.Υπάρχουν όμως και ανάμεικτες διάλεκτοι.

Τα αρβανίτικα τα δικά μας και τα αρμπερές της Ιταλίας συγγενεύουν με την τοσκική διάλεκτο της οποίας μάλιστα διατήρησαν αρχαϊκά στοιχεία που δεν απαντώνται στην αλβανική.



Τα αλβανικά αρχικά γράφονταν με το ελληνικό αλφάβητο.Αργότερα υιοθετήθηκε το λατινικό το οποίο χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα.

Στο λεξιλόγιο υπάρχουν λέξεις που υπήρχαν και στην αρχαία δακικήιλλυρική και  θρακική γλώσσα. Σημαντικότατη είναι η επιρροή των λατινικών. 

προέλευση

Η ακριβής γεωγραφική προέλευση της αλβανικής γλώσσας δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα γνωστή.Πιστεύεται όμως ότι η περιοχή από όπου προήλθε ήταν μάλλον ορεινή παρά πεδινή ή παραθαλάσσια.


Το γηγενές αλβανικό λεξιλόγιο σχετικό με τη  θάλασσα είναι κατά κανόνα δάνειες λέξεις κυρίως από τα λατινικά και τα σλάβικα. Ενώ βρίθουν οι λέξεις σχετικές με βουνά, φυτά και εκτροφή βοοειδών. 

Αυτό αποτελεί σοβαρή ένδειξη ότι η αρχική κοιτίδα της αλβανικής γλώσσας ηταν ορεινή μακριά από τη θάλασσα.



αλβανικά και ρουμάνικα
Τα αλβανικά και τα ρουμάνικα έχουν ένα κοινό γλωσσικό υπόστρωμα από 160 περίπου λέξεις πιθανώς από παλαιοβαλκανικές γλώσσες ,λέξεις που δεν υπάρχουν σε άλλη γλώσσα.Η επιρροή φαίνεται και στα τοπωνύμια.

Η σημερινή πρωτεύουσα της Ρουμανίας είναι το Βουκουρέστι.Στα αλβανικά υπάρχει η λέξη bukur που σημαίνει ωραίος.

Συνεπώς ‘Βουκουρέστι’ ίσως σημαίνει ωραίο μέρος.Αυτή η σχέση ανάμεσα στις δύο γλώσσες υποδεικνύει ότι οι Ρουμάνοι και οι Αλβανοί ίσως είχαν μια κοινή κοιτίδα στα κεντρικά ή δυτικά ορεινά Βαλκάνια.

γκιούχα σίπε

Πιστεύεται ότι τα αλβανικά εξελίχθηκαν από μια παλαιοβαλκανική γλώσσα,αλλά μέχρι σήμερα είναι άγνωστο ποια είναι αυτή ακριβώς.

Μια μερίδα επιστημόνων,κυρίως Αλβανών θεωρεί τα αλβανικά απόγονο της ιλλυρικής γλώσσας αλλά κάτι τέτοιο δεν έχει αποδειχθεί αφού οι γνώσεις που έχουμε για την ιλλυρική είναι λιγοστές έως σχεδόν μηδαμηνές.

Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ούτε μία επιγραφή στα ιλλυρικά και το μόνο που έχουμε είναι ένας μικρός αριθμός λέξεων μετρημένες στα δάχτυλα ενός χεριού που αναφέρονται σε κλασσικές πηγές,και πολυάριθμα παραδείγματα ιλλυρικών τοπωνυμίων,ανθρωπωνυμίων,εθνωνύμων και υδρωνύμων πολλά από τα οποία  μάλιστα είναι αμφισβητήσιμα.

Ο Σκεντέρμπεης κατά των Οθωμανών.
(ελληνικοί υπότιτλοι)


λεξιλόγιο

Τα λεξικολογικά δάνεια στα αλβανικά προέρχονται από πλήθος γλωσσών και έγιναν σε διάφορες χρονικές περιόδους.
Τα σημαντικότερα λεξικοκογικά δάνεια είναι λατινικά .

Μετά την κατάκτηση των Βαλκανίων από τους Ρωμαίους πλήθος λατινικών λέξεων, γραμματικών  και συντακτικών φαινομένων 
εισήλθαν στα αλβανικά.

Τα αλβανικά γλίτωσαν την τελευταία στιγμή την πλήρη εκλατίνισή τους. Εάν δεν κατέβαιναν οι Σλάβοι τώρα η αλβανική θα ήταν μια λατινογενής γλώσσα ,όπως συνέβη με τα ρουμάνικα.

Τα παλαιότερα δάνεια που μαρτυρούνται προέρχονται από τα δωρικά ελληνικά και είναι μάλλον περιορισμένα.Στη συνέχεια ακολουθούν τα

Τα λατινικά επηρέασαν σημαντικά τα αλβανικά για πολλούς αιώνες ,από το 2ο έως τον 5ο αιώνα μ.Χ. και ένα πλήθος λατινικών λέξεων εισέρευσε στα αλβανικά.

 Πολλές από αυτές τις λέξεις διατήρησαν και τη φωνολογία των λατινικών της εποχής,όπως η λέξη qytet από το civitas που σημαίνει πόλη και η λέξη peshk από το piscis που θα πει ψάρι.Οι δύο αυτές λέξεις διατήρησαν την παλαιά λατινική προφορά του c ως κ μπροστά από φωνήεν (εδώ το i) και όχι ως τς.

Από τον 7ο έως τον 9ο αίωνα έχουμε τα σλαβικά δάνεια.

Τελευταίως προωθείται η θεωρία ότι τα αλβανικά είχαν σημαντική επιρροή σε πολλές βαλκανικές γλώσσες και συνέβαλαν  στη διαμόρφωση κάποιων χαρακτηριστικών τους .

Μια τέτοια συμβολή είναι το άρθρο κολλημένο (ως επίθεμα) στο τέλος της λέξης,φαινόμενο το οποίο εκτός από τα αλβανικά παρατηρείται στα βουλγάρικα ,τα σκοπιανά και τα ρουμάνικα.



αλφάβητο

Από τότε που άρχισαν να γράφονται τα αλβανικά χρησιμοποιήθηκαν πολλά αλφάβητα για την απόδοσή τους.

Το πρώτο που χρησιμοποιήθηκε ήταν μάλλον το ελληνικό μαζί με το οποίο κατόπιν χρησιμοποιήθηκαν τα λατινικά, κυριλλικά, αλλά και το οθωμανικό ή τουρκοαραβικό αλφάβητο.

Τελικά επικράτησε μια παραλλαγή του λατινικού του λεγόμενου αλφαβήτου Μπασκίμι,που υιοθετήθηκε το 1908 μετά το συνέδριο του Μοναστηρίου και χρησιμοποιείται μέχρι τις μέρες μας..

Το σύγχρονο αλβανικό αλφάβητο (αλβ.alfabeti shqip αποτελείται από 36 γράμματα.

  • τα Ç, Sh ,Xh και Zh προφέρονται παχιά
  • τo Ë προφέρεται σαν κλειστό ε 
  • το R ακούγεται σαν αμερικάνικο r ενώ το γράμμα Rr σαν το ελληνικό ρ. 
  • το γράμμα H προφέρεται σαν το αγγλικό h. 

Δείτε και το βίντεο με το αλβανικό αλφάβητο.





Aα
Bβ
Cτσ
Çτσ παχύ
Dντ
Dhδ
Eε
Ëε ημίφωνο
Fφ
Gγκ
Gjγκι
Hχ
Iι
Jγ
Kκ
Lλ
Llλι (ουρανικό)*
Mμ
Nν
Njνι (ουρανικό)*
Oο
Pπ
Qκ κρητικό
Rρ αγγλικό
Rrρ
Sσ
Shσ παχύ
Tτ
Thθ
Uου
Vβ
X χ
Xhτζ
Yου γαλλικό
Zζ
Zhζ παχύ

*με το λι και με το νι,που λένε.

διάλεκτοι

''Meshari'' του Gjon Buzuku (1555):το πρώτο βιβλίο στα αλβανικά














Στα αλβανικά διακρίνονται δύο κύριες διάλεκτοι τα γκέγκικα και τα τόσκικα με φυσικό όριο που τις διαχωρίζει το Γενούσο (Σκουμπίνη) ποταμό στην κεντρική Αλβανία.

Υπάρχουν και άλλες μεταβατικές διάλεκτοι ανάμεσά τους γύρω από τον ποταμό.Τα γκέκικα μιλιούνται στη βόρεια Αλβανία,το Κόσοβο,τα βορειοδυτικά Σκόπια,στα νότια του Μαυροβουνίου και της Σερβίας.

Τα τόσκικα στη νότια Αλβανία και κάποια χωριά της ελληνικής Ηπείρου και δυτικής Μακεδονίας.

Επιπλέον τα αρβανίτικα της Ελλάδας και τα αρμπερές της Ιταλίας (Καλαβρία και βόρεια Σικελία) συγγενεύουν με την τοσκική διάλεκτο αλλά διατηρούν πολύ πιο αρχαϊκά χαρακτηριστικά.

Μερικές διαφορές μεταξύ των δύο διαλέκτων είναι στο λεξιλόγιο και στη φωνολογιά,το a αντί για ε και η αποβολή του τελικού e στα γκέκικα .Η επίσημη γλώσσα της Αλβανίας και του Κοσόβου βασίζεται στην τόσκικη διάλεκτο.

 

αρχαίες αναφορές για την αλβανική γλώσσα

1)Habent enim Albani prefati linguam distinctam a Latinis, Grecis et Sclavis ita quod in nullo se inteligunt cum aliis nationibus
(1308 Anonymi Descriptio Europae Orientalis)
Οι προαναφερόμενοι Αλβανοί έχουν μια γλώσσα διακριτή από τους Λατίνους,τους Έλληνες και τους Σλάβους ,τέτοια που δεν μπορούν να επικοινωνήσουν με άλλους λαούς.
'
2)Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca .
Άκουσα στα βουνά μια φωνή να φωνάζει στα αλβανικά. (Από κείμενο του 1285)


Διαβάστε επίσης
μαθήματα αλβανικών
Η σχέση αλβανικών και ρουμανικών-μια θεωρία 
αρβανίτικες ηχογραφήσεις

Share:

1 comment:

Anonymous said...

!!!

Post a Comment

Translate

Υποστηριξτε μας ενεργα.

Αν θέλετε να μας υποστηρίξετε ενεργά,να ζητήσετε περισσότερες αναρτήσεις σε μια συγκεκριμένη γλώσσα και θέμα , φράσεις,πηγές,βίντεο και άλλα, μπορείτε μέσω https://www.patreon.com/

Τελευταια γλωσσα που προστεθηκε.

Recently updated posts. Πρόσφατες

Popular Posts

αδεια

Άδεια Creative Commons Creative Commons: Επιτρέπεται η αναπαραγωγή,διανομή και παρουσίαση του περιεχομένου στο κοινό, υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις: 1)Υποχρεωτική αναφορά στην ιστοσελίδα προέλευσης παρέχοντας έναν ενεργό σύνδεσμο (backlink) που οδηγεί απευθείας σ'αυτή (2) Μη εμπορική χρήση ή εκμετάλλευση 3) Μη τροποποίηση,αλλοίωση του περιεχομένου ή δημιουργία πάνω σ'αυτό με οποιονδήποτε τρόπο. Works 3.0 Greece License

Recent comments

Learn languages by email!





learn German
Enter your email address:




learn Italian by email
Μάθε ιταλικά μέσω ημέιλ.






Facebook

Labels

Blog Archive