Η ελληνική κοινότητα της Χαβάης.

Ο Τζορτζ Λυκούργος, 1892. Επιφανής Ελληνοχαβανέζος επιχειρηματίας του τουρισμού.

Η ελληνική παρουσία στη Χαβάη ξεκινάει πολύ παλιά, τον 19ο αιώνα. Μετά το 1870, Έλληνες φαλαινοθήρες και ναυτικοί βρέθηκαν στον κεντρικό Ειρηνικό, στο νησί της Χαβάης.

Οι σχέσεις Ελλήνων με τη Χαβάη φαίνεται να ήταν στενές. Μάλιστα το 1850 οι Χαβανέζοι πρίγκηπες Liholiho και Lot Kapuāiwa είχαν συναντηθεί στο Παρίσι με τον Χαρίλαο Τρικούπη, ο οποίος φέρεται να τους προσκάλεσε να πιουν και να παίξουν τυχερά παίγνια μαζί του, προκαλώντας την αντίδραση του Gerrit Judd, Αμερικανού ιεραποστόλου στο Βασίλειο της Χαβάης.

Σήμερα οι ελληνικής καταγωγής κάτοικοι στη Χαβάη υπολογίζονται γύρω στους 2.100, σύμφωνα με απογραφή του 2010.

Ο Τζορτζ Μουζάλας Καλβοκορέσης. Αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, γεννημένος στη Χίο το 1816. Συμμετείχε σε εξερευνητικές αποστολές των ΗΠΑ στον Ειρηνικό. Σκοτώθηκε στον Αμερικανικό Εμφύλιο.

Το 1870, σαράντα περίπου Έλληνες εγκαταστάθηκαν στο νησί, μεταφέροντας και εκεί το επιχειρηματικό τους δαιμόνιο. Ίδρυσαν εμπορικές επιχειρήσεις, ναυτικές εταιρείες, μαγαζιά, μπαρ, εστιατόρια και δωμάτια.

Οι Χαβανέζοι τους ονόμαζαν "Helene" (Χελένε) στη γλώσσα τους. Οι Έλληνες ήταν από τους πρώτους "haole" (ξένοι στα χαβανέζικα) που εγκαταστάθηκαν στο νησί.

Το νησιωτικό σύμπλεγμα της Χαβάης.

Πρώτη άφιξη Ελλήνων

Οι πρώτοι Έλληνες ήρθαν στο νησί το 1830 ως ναυτικοί και φαλαινοθήρες, ως μέρος αποστολής του Βρετανού καπετάνιου Τζον Κουκ.

Το 1839 στο νησί ιδρύθηκε ρωσική ορθόδοξη εκκλησία, όπου πήγαιναν και οι Έλληνες.

Πραξικόπημα κατά της βασιλείας

Το 1893 άρχισε επανάσταση στο νησί, αποτελούμενη κυρίως από ξένους υπηκόους (Αμερικανούς κυρίως) και κάποιους ντόπιους κατοίκους της Χονολουλούς, με ένα πραξικόπημα κατά της βασίλισσας της Χαβάης Liliʻuokalani.

Η Χαβανέζα βασίλισσα Liliʻuokalani.

Με το πραξικόπημα ζητούσαν την παραίτησή της και την επέμβαση των πεζοναυτών των ΗΠΑ για την ένωση του νησιού με τις ΗΠΑ. Πράγμα που τελικά έγινε το 1898. Οι Έλληνες ήταν από τους λίγους ξένους που εναντιώθηκαν στην κατάργηση της μοναρχίας που υπήρχε στο νησί, στο βασίλειο της Χαβάης.

Προτεστάντες κατά Ελλήνων

Η αμερικανική προτεσταντική ιεραποστολή για τη διάδοση του χριστιανισμού στο νησί αναγνώρισε ότι οι Έλληνες είναι στοιχειωδώς χριστιανοί, αλλά ανέπτυξε γι' αυτούς άπλετο μίσος. Θεωρούσε τους Έλληνες επιχειρηματικά δαιμόνιους και δραστήριους, αλλά από την άλλη ανήθικους, ψεύτες και απατεώνες.

Ο Hiram Bingham I, επικεφαλής της αμερικανικής προτεσταντικής ιεραποστολής και σφοδρός πολέμιος των Ελλήνων της Χαβάης.

Δεύτερο μεταναστευτικό κύμα

Το 1870, εξαιτίας λιμού και υπερπληθυσμού στην Ελλάδα, ένα δεύτερο κύμα μεταναστών από την πατρίδα έφτασε στο νησί για να δουλέψει στις φυτείες ζαχαροκάλαμου. Μεταξύ τους ήταν επιχειρηματίες που έδιναν δουλειά σε συμπατριώτες τους, προσλαμβάνοντάς τους στις επιχειρήσεις τους.

Εκείνη την εποχή οι ιεραπόστολοι είχαν γίνει ήδη μέλη της οικονομικής ελίτ του νησιού και μισούσαν ακόμα περισσότερο τους Έλληνες, γιατί τους έβλεπαν ως ανταγωνιστές, ιδιαίτερα στην εξαγωγή ανανά — το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν της Χαβάης εκείνη την εποχή.

Ο Πίτερ Καμαρινός και η αντικαθεστωτική του δράση

Μεταξύ των μεταναστών αναδείχθηκε σε εξέχουσα προσωπικότητα ο Πέτρος Καμαρινός, ο οποίος έγινε συνιδρυτής εταιρείας εξαγωγών με τον Α. Κάμπελ. Ο Κάμπελ θεώρησε ότι ο Καμαρινός τον εξαπάτησε και του έκανε αγωγή για 6,5 χιλιάδες δολάρια — ποσό αρκετά μεγάλο για την εποχή. (Για σύγκριση, η Αλάσκα πουλήθηκε από τη Ρωσία στις ΗΠΑ για 7 εκατομμύρια δολάρια.)

Ο Νιούμαν, ένα άλλο μέλος της εταιρείας, στάθηκε στο πλευρό του Καμαρινού στην αγωγή. Ακολούθησαν άλλες δύο αγωγές.

Οι Έλληνες άρχισαν να αποφεύγουν τα μέλη της ιεραποστολής και να υποστηρίζουν τα μέλη της ντόπιας μοναρχίας, γεγονός που έδειχνε για τους ιεραποστολικούς Προτεστάντες την υποστήριξη των Ελλήνων στη ντόπια μοναρχία, αλλά και την "ανηθικότητά" τους. Λάδι στη φωτιά έριχνε η παρουσία Ελλήνων σε δεξιώσεις του βασιλιά, με μουσική, χορούς hula και αλκοόλ.

Η ιεραποστολή στράφηκε ακολούθως σε βίαια μέσα, και η πολιτική κατάσταση των Ελλήνων ήταν επισφαλής.

Το 1887 η ιεραποστολή εξανάγκασε τον βασιλιά Kalākaua να ψηφίσει νέο Σύνταγμα. Μετά τον θάνατό του τον διαδέχθηκε η κόρη του, η βασίλισσα Liliʻuokalani, η οποία τελικά ανατράπηκε από την ιεραποστολή.

Ο βασιλιάς της Χαβάης Kalākaua.

Η νέα κυβέρνηση άρχισε οικονομικούς διωγμούς κατά των Ελλήνων, τους οποίους κατηγορούσε για εμπορία αλκοόλ, και δημιουργούσε προβλήματα ώστε να δυσκολεύονται να βγάλουν άδεια για οποιαδήποτε βιοτεχνία.

Απαγόρευση χαβανέζικης μουσικής και του χορού hula

Η ρεσεψιόν του ξενοδοχείου Σανς Σοουσι του Λυκούργου στο Γουακίκι της Χαβάης.

Η χαβανέζικη μουσική και ο χορός hula απαγορεύτηκαν με διάταγμα να γίνονται δημόσια ως "ανήθικοι", αλλά επιτρέπονταν ιδιωτικά. Ο Γεώργιος Λυκούργος προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων όταν κάλεσε την εθνική μπάντα να παίξει στο ξενοδοχείο του.

Χαβανέζες χορεύτριες του απαγορευμένου χορού hula.

Οι Έλληνες αντιστάθηκαν στην επαναστατική κυβέρνηση και πήραν μέρος σε αντικυβερνητικές δραστηριότητες με επικεφαλής Βρετανούς βασιλικούς, Αυστριακούς και Γερμανούς, οι οποίοι είχαν σκοπό να ανατρέψουν τους ιεραποστολικούς. Η αντικυβερνητική δράση κατεστάλη, πολλοί συνελήφθησαν, μεταξύ αυτών δύο Έλληνες.

Ο Καμαρινός ήταν από τους πιο θερμούς υποστηρικτές των αντικαθεστωτικών, ο οποίος μάλιστα είχε δηλώσει ότι προτιμά να δώσει τη μισή του περιουσία και να δει τους ιεραποστολικούς κρεμασμένους.

Ο ύποπτος θάνατος του Καμαρινού

Ο Καμαρινός στάλθηκε με "ψυχολογικά" προβλήματα σε ψυχιατρείο στην Καλιφόρνια. Εκεί πέθανε μετά από κάμποσο καιρό. Σύμφωνα με μαρτυρίες, επιτέθηκε σε νοσοκόμους, οι οποίοι τον τραυμάτισαν. Η σορός του παραδόθηκε στην οικογένειά του σε σήψη, τρεις μέρες μετά, για να μη φανούν τα χτυπήματα στο σώμα του, σύμφωνα με την οικογένειά του. Εικάζεται ότι η δολοφονία έγινε κατά παραγγελία ιεραποστολικών.

Επίδραση της ελληνικής στα χαβανέζικα

Η προτεσταντική αποστολή χρησιμοποίησε κάποιες ελληνικές λέξεις για τη μετάφραση της Βίβλου από τα αγγλικά στα χαβανέζικα, όπως: alopeka (αλώπηξ, αλεπού), diabolo (διάβολος) και meli (μέλι).

Υπάρχουν όμως και άλλες λέξεις στα χαβανέζικα που φέρουν εκπληκτική ομοιότητα με ελληνικές, χωρίς να σχετίζονται με ιεραποστολική δραστηριότητα, και η ετυμολογία τους χάνεται στα βάθη των χιλιετιών:

• 'aeto – αετός
• o'lelo – λαλιά, γλώσσα (εξ ου και hawaii olelo, χαβανέζικη γλώσσα)
• Iku-iku – φτάνω (ἱκάνω)
• toko-toko – δοκός

Από τους σύγχρονους γλωσσολόγους αυτές θεωρούνται καθαρές συμπτώσεις, αλλά δεν μπορεί κανείς να μην παρατηρήσει την εκπληκτική τους ομοιότητα. Είναι δυνατόν οι πανάρχαιοι Αρχαίοι Έλληνες θαλασσοπόροι να διέσχισαν τον Ειρηνικό και να έφτασαν στη Χαβάη;

Η χαβανέζικη ανήκει στην ομάδα πολυνησιακών γλωσσών, αρκετά συγγενικών μεταξύ τους, οι οποίες κατατάσσονται με τη σειρά τους σε μια ευρύτερη γλωσσική ομάδα, τη λεγόμενη Αυστρονησιακή. Πιο απομακρυσμένη γλώσσα της Αυστρονησιακής οικογένειας είναι τα Μαλαγασικά, γλώσσα της Μαδαγασκάρης στην Αφρική.

Έλληνας ο εφευρέτης της Χαβανέζικης πίτσας

Οι Έλληνες όπου και να πήγαν ενσωματώθηκαν στην ντόπια κοινωνία και πολλές φορές διέπρεψαν. Χαρακτηριστικό σύγχρονο παράδειγμα είναι η διάσημη πλέον ανά τον δυτικό κόσμο Χαβανέζικη πίτσα, εφευρέτης της οποίας ήταν ο εκλιπών το 2017 Ελληνοκαναδός Σαμ Πανόπουλος. Την επινόησε τη δεκαετία του '60 στον Καναδά.

Ο Ελληνοκαναδός Σαμ Πανόπουλος, εφευρέτης της Χαβανέζικης πίτσας.

Την ονόμασε έτσι από την ονομασία κονσέρβας "χαβανέζικου ανανά" που χρησιμοποιούσε (η Χαβάη ήταν σημαντικός εξαγωγέας ανανά). Η πίτσα έχει κομμάτια ανανά, χοιρινό ή μπέικον.

Καλή όρεξη!

Διαβάστε επίσης

• Τα χαβανέζικα

Αν σου άρεσε η ανάρτηση, κάνε μας ένα ψυχικό. Προώθησέ την με τα κουμπιά παρακάτω.