Egyptian Text Template

Hieroglyphs · Transliteration · Translation · Analysis

Click image to enlarge

Transliteration

ḥtp-dỉ-nswt wsỉr nb ḏdw nṯr ꜥꜣ nb ꜣbḏw

Translation

An offering which the king gives to Osiris, lord of Busiris, the great god, lord of Abydos…

This is a classic ḥtp-dỉ-nswt formula, the standard offering formula that appears on countless Middle Kingdom stelae and tomb walls. The phrase literally means “an offering that the king gives”.

wsỉr nb ḏdw – Osiris is identified both as “lord of Busiris” (his traditional Delta cult centre) and later as “lord of Abydos”, reflecting the dual centres of his worship.

Note the use of the epithet nṯr ꜥꜣ (“great god”), which becomes increasingly common from the late Old Kingdom onward and emphasises Osiris’s elevated status in the afterlife ideology.

The formula continues with a request for the usual funerary offerings (bread, beer, oxen, fowl, alabaster, linen…) for the ka of the deceased. Replace this paragraph with your own philological, historical or iconographic remarks.

Tip: Click the image to enlarge · Click “Analysis & Commentary” to expand / collapse

Read More

Phrygian Vocabulary

Verbs

αββερετ

abberet

brings, carries toward. Related to Proto-Indo-European *bʰer- "to carry, to bear." Cognate with Greek φέρω and Latin ferō.

βερετ

beret

brings, carries. From Proto-Indo-European *bʰer- "to carry."

βρειτ

breit

breaks, shatters. The etymology is uncertain; a connection has been proposed with the Indo-European root *breH- / *briH- "to cut, to shatter."

δακετ

daket

does, acts. Related to Proto-Indo-European *dʰeh₁- "to place, to put."

δοκετ

doket

does, acts. Variant of δακετ (daket).

εδαις / edaes

edais / edaes

dedicated, placed, set. Attested in the Midas inscription. Related to the root *dʰeh₁- "to place, to put."

ειτου

eitou

let him go, let it be. Related to Proto-Indo-European *h₁ey- "to go."

εσταες

estaes

set up, stood. Third person singular aorist/perfect form. Related to Proto-Indo-European *steh₂- "to stand, to set up."

Nouns

ακαλα

akala

water. An alternative Phrygian word recorded for the meaning "water."

αναρ

anar

man, husband. From Proto-Indo-European *h₂nḗr. Cognate with Ancient Greek ἀνήρ.

βέδυ

bedu

water; also glossed as "river." Most likely a single lexeme meaning "water," with "river" as a natural contextual extension (a body of water). Related to the Indo-European root *wed- "water, liquid."

βέκος

bekos

bread. The famous Phrygian word bekos. The older etymology from "to bake" is disputed.

βράτερε

bratere

to the brother. Dative singular. From Proto-Indo-European *bʰréh₂tēr "brother." Cognate with Greek φράτηρ and Latin frāter.

δεως

deōs

god / gods, and in certain analyses "to the gods." Cognate with Greek θεός.

ζεμελως

zemelōs

human, humans; more specifically attested as dative plural. Related to the Indo-European root *dʰǵʰem- "earth."

θρι

thri

three. Cognate with Greek τρία and Proto-Indo-European *tréyes.

κναις

knais

woman, wife. Nominative singular.

κναικαν

knaikan

woman, wife. Accusative singular. Compare with Ancient Greek γυναῖκα.

λαϝαγτης / lavagtaei

lawagtēs / lavagtaei

leader of the people, chief. Attested in the Midas inscription. Morphologically compared with Greek λαο- and ἄγω as to its components.

ματαρ

matar

mother. From Proto-Indo-European *méh₂tēr. Cognate with Greek μήτηρ, Latin māter, and English mother.

μεκας

mekas

great, big. From Proto-Indo-European *méǵh₂s. Cognate with Greek μέγας.

μροτις

mrotis

death / dead. Related to the Indo-European root *mer- "to die."

νώρικον

nōrikon

skin. The form is recorded as a Phrygian entry with the meaning "skin."

όνομαν

onoman

name. Accusative singular. From Proto-Indo-European *h₁nómn̥. Cognate with Greek ὄνομα and Latin nōmen.

ορουαν

orouan

guardian, protector. The interpretation of the word is considered less certain than the basic lexical attestations.

πατερης

pateres

fathers. Nominative plural. From Proto-Indo-European *ph₂tḗr. Cognate with Greek πατήρ and Latin pater.

πινκε

pinke

five. From Proto-Indo-European *pénkʷe. Cognate with Greek πέντε, Latin quinque, and English five.

ϝανακτει / vanaktei

wanaktei / vanaktei

to the ruler, to the king. Dative. Compared with Greek ἄναξ and Mycenaean wa-na-ka.

Pronouns and small words

αβ-

ab-

near, toward. The form is recorded with the meaning "near" and is probably related to a prepositional formation.

αυτος

autos

he, the same. Directly compared with Greek αὐτός.

ετι

eti

and, also, still. Occurs as a connective/adverbial element.

ιος

ios

whoever, the one who.

κε

ke

and. Compared with Greek καί.

κιν

kin

whom, who. Attested as accusative.

με

me

not, no. Negative particle.

νι

ni

that, which, the one who.

σεμου

semou

this, that. Variant of σεμουν (semoun).

σεμουν

semoun

this, that.

Adjectives

βαγο-

bago-

good / favorable, according to one lexicographic interpretation. The form is also connected with religious vocabulary and bago- "god." The meaning depends on the specific context.

ευ- / εϝ-

eu- / ew-

good. The form is recorded in the Phrygian tradition with the meaning "good."

κακο-

kako-

bad, evil. Compared with Greek κακός.

μεκας

mekas

great, big. From *méǵh₂s.

ϝασο

waso

good. The meaning is recorded in the Phrygian Swadesh list, but the exact etymological analysis is not certain.

Religious vocabulary

βαγο- / bago-

bago-

god, deity. Compared with Old Persian baga- "god" and Slavic bogъ "god."

τι / Ti

ti

to Zeus. Dative variant.

τιαν / Tian

tian

Zeus. Accusative form of the theonym.

τιβεγια / tiveja

tibegia / tiveja

goddess. The interpretation is less certain than that of the basic theonyms.

τιε / Tie

tie

to Zeus. Dative form.

τιη / Tīē

tiē

to Zeus. Dative variant.

τιος / Tios

tios

of Zeus. The form corresponds to the Phrygian theonym cognate with Greek Ζεύς / Διός.

Words with uncertain or debated meaning

βαγο- / bago-

bago-

god or good/favorable, depending on the context and analysis.

ορουαν / orouan

orouan

guardian, protector; possible interpretation.

τεαμας / teamas

teamas

tomb, monument; possible interpretation.

ϝασο / waso

waso

good; the interpretation is recorded, but the etymology is uncertain.

Read More

🌍 LingetScript Full Sitemap

Recursively fetches ALL posts from the Blogger feed · Unlimited depth

Fetching posts... 0 found

0

Total Posts

0

Pages Fetched

-

-

Date Range

Enter a feed URL and click "Fetch All Pages" to generate the complete sitemap.

This will recursively fetch ALL posts, not just the first page.

Read More

Phrygian

×

×

Contents

• 1. Introduction: what is the Phrygian language
• 2. The legend of Psammetichus and the word "bekos"
• 3. Origin and migration of the Phrygians
• 4. Kinship with Greek and Thracian
• 5. Herodotus's testimony
• 6. The Phrygian alphabet and inscriptions
• 7. Vocabulary and sample text
• 8. External links

The Phrygian Language

An Indo-European language of Asia Minor, closely related to Greek

Note: Click any speaker icon 🔊 to hear it read aloud, click images to zoom in, or click the video to open it in a popup window.

1. Introduction: what is the Phrygian language 🔊

🔊 Listen to this section

Phrygian was an Indo-European language spoken by the Phrygians in Asia Minor during classical antiquity, from the 8th century BC until it died out around the 5th century AD.

It was closely related to Greek — some scholars even place it, together with Greek, in a so-called "Graeco-Phrygian" branch of the Indo-European family. Phrygian is traditionally divided into two periods: Old Phrygian and New Phrygian.

An Old Phrygian inscription dedicated to King Midas, shown with a transliteration into the Latin alphabet. Click the image to enlarge.

To this day, Phrygian is attested through only a few hundred words preserved in short inscriptions. Some of these words show striking similarity to their Greek counterparts; they are not thought to be loanwords, but rather words of shared origin. More broadly, the overall structure of the language strongly recalls Greek.

2. The legend of Psammetichus and the word "bekos" 🔊

🔊 Listen to this section

One of the best-known ancient anecdotes about the origin of the language is the experiment of the Egyptian Pharaoh Psammetichus. Psammetichus wanted to find out which language humans had spoken first.

So he gave two infants to a shepherd to raise in an isolated place, ordering him never to speak to them at all, until they uttered their first word on their own.

The word "bekos"

After some time, the children cried out the word "bekos," which in Phrygian means bread. Psammetichus concluded that the first language spoken by humans must have been Phrygian. Today, of course, this story has no scientific value for determining the language's true origin — but it remains one of the most famous ancient references to the Phrygians and their language.

▶

A video about the Phrygian language.

3. Origin and migration of the Phrygians 🔊

🔊 Listen to this section

From the Balkans to Asia Minor

The Phrygians were not originally inhabitants of Asia Minor. Before migrating there, they lived in the Balkans, and according to Herodotus were called the Bryges.

Northern Epirus

A region where, according to the sources, the Phrygians originally lived before migrating to Asia Minor.

Western Macedonia

Another area of settlement, neighboring the ancient Macedonians.

Mygdonia

A region beside the Macedonians, which the Phrygians later lost when the Macedonians themselves conquered it.

According to Herodotus, the Armenians were colonists of the Phrygians.

The Phrygians while they lived in the Balkans (shown in green). Click the image to enlarge.

The core of Phrygia and the expansion of the Phrygian kingdom in Asia Minor. Click the image to enlarge.

4. Kinship with Greek and Thracian 🔊

🔊 Listen to this section

The Graeco-Phrygian branch

Phrygian is considered a close relative of Greek. Some of its words show striking similarity to their Greek counterparts, and these are not loanwords but words of shared origin. More broadly, the very structure of the language strongly resembles Greek.

The Thracian influence

It is believed that Phrygian was influenced by the Thracian language as the Phrygians passed through Thrace on their way to Asia Minor.

Mygdonia, a region neighboring the ancient Macedonians. Click the image to enlarge.

5. Herodotus's testimony 🔊

🔊 Listen to this section

Herodotus, in his Histories (7.73), describes the Phrygians' origin and change of name, as well as their relationship to the Armenians:

Φρύγες δὲ ἀγχοτάτω τῆς Παφλαγονικῆς σκευὴν εἶχον, ὀλίγον παραλλάσσοντες. οἱ δὲ Φρύγες, ὡς Μακεδόνες λέγουσι, ἐκαλέοντο Βρίγες χρόνον ὅσον Εὐρωπήιοι ἐόντες σύνοικοι ἦσαν Μακεδόσι, μεταβάντες δὲ ἐς τὴν Ἀσίην ἅμα τῇ χώρῃ καὶ τὸ οὔνομα μετέβαλον ἐς Φρύγας. Ἀρμένιοι δὲ κατά περ Φρύγες ἐσεσάχατο, ἐόντες Φρυγῶν ἄποικοι.

Translation: "The Phrygians' equipment was very like the Paphlagonian, with only a small difference. According to the Macedonian account, these Phrygians were called Brigians as long as they dwelt in Europe and were neighbors of the Macedonians; but when they changed their home to Asia, they changed their name also and were called Phrygians. The Armenians, who are Phrygian colonists, were armed like the Phrygians."

This account is one of the most important ancient sources for the migration of the Phrygians from the Balkans to Asia Minor, and for their relationship to neighboring peoples such as the Macedonians and the Armenians.

6. The Phrygian alphabet and inscriptions 🔊

🔊 Listen to this section

The funerary inscription at Midas Şehri

One of the well-known Old Phrygian inscriptions is found on a tomb monument at Midas Şehri. Its text reads:

"BABA: MEME͜AIS: PROITA͜OS: KPHIJANA͜EJOS: SIKENEMAN: EDAES" — Baba, a counselor and leader from Tyana, made this dedication.

The alphabet

Phrygian was written using its own alphabet, closely linked to the early Greek alphabet and other alphabets of the eastern Mediterranean of the period.

Sources

Our knowledge of Phrygian rests almost entirely on inscriptions — funerary, votive, and other short written records — since no extensive literary texts survive in the language.

Detail of the inscription on the tomb monument at Midas Şehri. Click the image to enlarge.

The Phrygian alphabet. Click the image to enlarge.

7. Vocabulary and sample text 🔊

🔊 Listen to this section

Below are a number of Phrygian words along with their meanings. Where a clear correspondence to an Ancient Greek word exists, it is noted alongside — these are not loanwords in either direction, but words that share a common Indo-European origin.

anar — cf. Ancient Greek ἀνήρ (anēr)

• Meaning: husband

brater — cf. Ancient Greek φράτηρ (phrátēr)

• Meaning: brother

kakoioi — cf. Ancient Greek κακόω (kakóō)

• Meaning: to mistreat

akala / bedu — cf. Thracian áchel

• Meaning: water (recalls the name of the river Achelous)

further words

• agorani: they buy
• balen: king
• bonekos: woman
• germe: warm
• gloureos: gold
• zelkia: green
• zemelos: earth (same root as "low/humble")
• ios: which/who
• kimeros: mind
• kiklen: wheel
• kynes: dog
• matar: mother
• meka: great
• onoman: name
• pateres: fathers
• podas: foot
• si: this/it
• ti-: equivalent to Greek "Zeus," meaning "the god" (genitive: tios, "of the god/Zeus")

Sample text in Phrygian

Ios ni semoun knoumanei kakoun addaket, gegeimenan egedou tios outan, akke oi bekos akkalos ti dregroun eitou autos ke oua k eroka gegaritmenos as ba tan teutous.

Translation: "Whoever does harm to this tomb, may he bring the curse of the god upon himself, and may bread and water become unpleasant for him."

8. External links 🔊

🔊 Listen to this section

For further study of the Phrygian language, see the following sources:

• Palaeolexicon — dictionary of ancient languages
• Phrygian vocabulary
• Phrygian inscriptions (TITUS)
• Phrygian etymological dictionary (Leiden)

×

Read More

Οι Αρβανίτες στη μεσαιωνική Θεσσαλία: οι 12.000 Μαλακάσιοι, Μπούιοι και Μεσαρίτες

Η παρουσία αλβανόφωνων πληθυσμών στη Θεσσαλία ανάγεται τουλάχιστον στον 13ο–14ο αιώνα και αποτελεί ένα από τα παλαιότερα τεκμηριωμένα επεισόδια της μεσαιωνικής αλβανικής εγκατάστασης στον ελλαδικό χώρο.

Οι μεσαιωνικές πηγές δεν παρουσιάζουν την εγκατάσταση αυτή ως ένα μοναδικό γεγονός κατά το οποίο ένας ενιαίος πληθυσμός εγκαταστάθηκε σε μία συγκεκριμένη πόλη. Αντίθετα, μαρτυρούν μετακινούμενες ομάδες, στρατιωτικούς πληθυσμούς και φυλετικές ή συγγενικές ομάδες που εγκαθίσταντο και μετακινούνταν μέσα σε μια ευρύτερη γεωγραφική περιοχή.

Η Θεσσαλία και ο ευρύτερος βαλκανικός χώρος κατά τον 14ο αιώνα.
Ο χάρτης χρησιμοποιείται ως ιστορικό και γεωγραφικό πλαίσιο για την περίοδο. Δεν αποτελεί ειδική χαρτογράφηση των Μαλακασίων, Μπούιων και Μεσαριτών.

Πηγή: Wikimedia Commons

Μία από τις σημαντικότερες και πιο συγκεκριμένες μαρτυρίες προέρχεται από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνό, ο οποίος περιγράφει τα γεγονότα της εποχής του στην ιστορική του αφήγηση.

Η μαρτυρία του Ιωάννη Καντακουζηνού

Κατά την παρουσία του αυτοκράτορα στη Θεσσαλία, ο Καντακουζηνός αναφέρει:

«οἱ τὰ ὀρεινὰ τῆς Θετταλίας νεμόμενοι Ἀλβανοὶ ἀβασίλευτοι Μαλακάσιοι καὶ Μποῦϊοι καὶ Μεσαρίται ἀπὸ τῶν φυλάρχων προσαγορευόμενοι, περὶ δισχιλίους καὶ μυρίους ὄντες, προσεκύνησαν ἐλθόντες καὶ ὑπέσχοντο δουλεύειν.»

Νεοελληνική μετάφραση:

«Οι Αλβανοί που κατοικούσαν και έβοσκαν στα ορεινά της Θεσσαλίας, οι ανεξάρτητοι Μαλακάσιοι, Μπούιοι και Μεσαρίτες, που ονομάζονταν έτσι από τους φυλάρχους τους, όντας περίπου δώδεκα χιλιάδες, ήρθαν, προσκύνησαν τον αυτοκράτορα και υποσχέθηκαν να τον υπηρετήσουν.»

Η μαρτυρία συνεχίζει εξηγώντας ότι οι συγκεκριμένοι πληθυσμοί δεν κατοικούσαν σε πόλεις, αλλά στα βουνά και σε δυσπρόσιτες περιοχές, από τις οποίες αποχωρούσαν κατά τον χειμώνα εξαιτίας του κρύου και του χιονιού.

Πρόκειται για μία ιδιαίτερα σημαντική μαρτυρία, διότι ο Καντακουζηνός δίνει ταυτόχρονα εθνωνύμιο, ονομασίες ομάδων, αριθμητική εκτίμηση, γεωγραφική περιοχή και στοιχεία για τον τρόπο ζωής τους.

Ποιοι ήταν οι πληθυσμοί αυτοί;

Ο Καντακουζηνός τους χαρακτηρίζει ρητά «Ἀλβανούς» και αναφέρει τρεις επιμέρους ομάδες:

Μαλακάσιοι, Μπούιοι και Μεσαρίται.

Μάλιστα διευκρινίζει ότι οι ονομασίες τους προέρχονταν από τους φυλάρχους τους:

«ἀπὸ τῶν φυλάρχων προσαγορευόμενοι»

Η διατύπωση αυτή δείχνει ότι δεν επρόκειτο για έναν απολύτως ομοιογενή πληθυσμό, αλλά για επιμέρους ομάδες που συνδέονταν με συγκεκριμένους αρχηγούς.

Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν συγκρίνεται με τη μεταγενέστερη κοινωνική οργάνωση αρκετών αλβανικών πληθυσμών σε ομάδες συγγένειας και πολεμικές κοινότητες. Ωστόσο, δεν πρέπει να μεταφέρουμε μηχανικά τον πολύ μεταγενέστερο όρο «φάρα» στον Καντακουζηνό: η πηγή χρησιμοποιεί τη λέξη «φυλάρχοι» και όχι «φάρες».

Πόσοι ήταν;

Ο Καντακουζηνός υπολογίζει τον αριθμό τους σε:

«περὶ δισχιλίους καὶ μυρίους»

δηλαδή περίπου 12.000 άτομα.

Ο αριθμός αυτός είναι ιδιαίτερα σημαντικός, αλλά πρέπει να ερμηνευθεί σωστά. Η πηγή δεν λέει ότι υπήρχαν 12.000 κάτοικοι σε μία πόλη ούτε ότι όλοι κατοικούσαν μόνιμα σε έναν συγκεκριμένο οικισμό. Αναφέρεται στις τρεις αλβανικές ομάδες που βρίσκονταν στην ευρύτερη ορεινή Θεσσαλία.

Επομένως, είναι ασφαλέστερο να μιλάμε για περίπου 12.000 ανθρώπους συνολικά στις ομάδες των Μαλακασίων, Μπούιων και Μεσαριτών, και όχι για πληθυσμό μιας συγκεκριμένης πόλης.

Πού ακριβώς εγκαταστάθηκαν;

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Η πρωτογενής πηγή του Καντακουζηνού δεν μας δίνει κατάλογο χωριών. Δεν αναφέρει, για παράδειγμα, ότι οι 12.000 εγκαταστάθηκαν όλοι στα Τρίκαλα, στη Λάρισα ή στα Φάρσαλα.

Αυτό που λέει με σαφήνεια είναι ότι:

«τὰ ὀρεινὰ τῆς Θετταλίας νεμόμενοι»

δηλαδή νέμονταν τα ορεινά της Θεσσαλίας.

Επίσης αναφέρει ότι δεν κατοικούσαν σε πόλη:

«πόλιν οἰκοῦντες οὐδεμίαν»

αλλά ζούσαν:

«ὄρεσιν ἐνδιατρίβοντες καὶ χωρίοις δυσπροσόδοις»

δηλαδή στα βουνά και σε δυσπρόσιτες περιοχές.

Αυτό σημαίνει ότι η αρχική εικόνα που μας δίνει η πηγή είναι περισσότερο αυτή μιας ορεινής, κινητής και ποιμενικής εγκατάστασης παρά ενός συμπαγούς αστικού πληθυσμού.

Ο τρόπος ζωής τους

Η περιγραφή του Καντακουζηνού είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική.

Οι ομάδες αυτές ζούσαν στα ορεινά κατά τη διάρκεια της κατάλληλης εποχής και, όταν ερχόταν ο χειμώνας, εγκατέλειπαν τα ορεινά λόγω:

• του πολύ έντονου ψύχους,
• του χιονιού,
• και της δυσκολίας διαμονής στα ορεινά.

Η φράση:

«ὧν ἀναχωροῦντες τοῦ χειμῶνος διὰ τὸ κρύος καὶ τὴν χιόνα»

δείχνει ότι η παραμονή τους στα βουνά ήταν εποχική.

Η εικόνα αυτή συνδέεται με έναν τρόπο ζωής βασισμένο στην κτηνοτροφία και την εποχική μετακίνηση, δηλαδή στη χρήση διαφορετικών βοσκοτόπων ανάλογα με την εποχή.

Επομένως, η μεσαιωνική πηγή μας επιτρέπει να πούμε με ασφάλεια ότι η κτηνοτροφική και εποχικά μετακινούμενη ζωή αποτελούσε βασικό στοιχείο της παρουσίας τους, χωρίς όμως να μπορούμε να γνωρίζουμε από τον Καντακουζηνό την ακριβή αναλογία κτηνοτρόφων, πολεμιστών και άλλων επαγγελματικών ομάδων.

Η σχέση τους με το Βυζάντιο

Η παρουσία τους στη Θεσσαλία δεν ήταν έξω από την πολιτική πραγματικότητα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Ο Καντακουζηνός αναφέρει ότι οι συγκεκριμένοι Αλβανοί προσήλθαν στον αυτοκράτορα, τον προσκύνησαν και υποσχέθηκαν να τον υπηρετήσουν:

«προσεκύνησαν ἐλθόντες καὶ ὑπέσχοντο δουλεύειν»

Η κίνηση αυτή φαίνεται ότι συνδεόταν άμεσα με την ανάγκη τους να εξασφαλίσουν την επιβίωση και την ασφάλειά τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Φοβούνταν ότι, επειδή εγκατέλειπαν τα ορεινά και κατέβαιναν σε πιο ευάλωτες περιοχές, θα μπορούσαν να δεχθούν επίθεση από τις βυζαντινές δυνάμεις.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της μαρτυρίας: η σχέση δεν εμφανίζεται απλώς ως σχέση ειρηνικής εγκατάστασης, αλλά ως πολιτική και στρατιωτική σχέση υποταγής και υπηρεσίας.

Ωστόσο, πρέπει να γίνει μία σημαντική διάκριση: το συγκεκριμένο απόσπασμα του Καντακουζηνού δεν λέει ρητά ότι ο αυτοκράτορας υπέγραψε έγγραφο που τους παραχωρούσε μόνιμα συγκεκριμένες εκτάσεις για εγκατάσταση.

Μιλά για προσκύνηση και υπόσχεση υπηρεσίας. Οι λεπτομέρειες για συγκεκριμένες μεταγενέστερες εγκαταστάσεις πρέπει να τεκμηριώνονται από άλλες πηγές.

Από την εποχική εγκατάσταση στη μονιμότερη παρουσία

Η αρβανική παρουσία στη Θεσσαλία δεν έμεινε περιορισμένη στην εικόνα των ορεινών, μετακινούμενων ομάδων που περιγράφει ο Καντακουζηνός.

Κατά τον 14ο αιώνα οι αλβανικές ομάδες εντάχθηκαν ολοένα περισσότερο στις στρατιωτικές και πολιτικές δομές της περιοχής.

Νεότερη ιστοριογραφική έρευνα συνδέει την παρουσία αλβανικών πληθυσμών με την περιοχή των Τρικάλων μετά τα μέσα του 14ου αιώνα, ενώ εξετάζει τη σταδιακή ενσωμάτωσή τους στις οικονομικές και κοινωνικές δομές της Θεσσαλίας.

Έτσι, η ιστορική πορεία φαίνεται να μετακινείται από την αρχική εικόνα των κινητών ορεινών ομάδων προς πιο σταθερές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές σχέσεις με τις εκάστοτε αρχές.

Υπήρχαν Αλβανοί στη Θεσσαλία πριν από τον Καντακουζηνό;

Υπάρχουν αναφορές στη νεότερη βιβλιογραφία για αλβανική παρουσία στη Θεσσαλία ήδη από τον 13ο αιώνα, με μία συχνά αναφερόμενη χρονολογία το 1268, όταν αλβανικές ομάδες φέρονται να χρησιμοποιήθηκαν ως μισθοφόροι.

Η χρονολογία αυτή, όμως, δεν πρέπει να συγχέεται με την περιγραφή του Καντακουζηνού. Η τελευταία αποτελεί πολύ σαφέστερη και συγκεκριμένη μαρτυρία για τις ομάδες των Μαλακασίων, Μπούιων και Μεσαριτών και για την παρουσία τους στα θεσσαλικά ορεινά τον 14ο αιώνα.

Έτσι, είναι πιθανότερο να μιλάμε για διαδοχικά κύματα μετακίνησης και εγκατάστασης, και όχι για μία μοναδική «κάθοδο των Αρβανιτών» που πραγματοποιήθηκε σε μία συγκεκριμένη ημερομηνία.

Οι τρεις ομάδες και η μεταγενέστερη ιστορία

Οι Μαλακάσιοι, Μπούιοι και Μεσαρίτες δεν εξαφανίζονται από την ιστορική σκηνή μετά την πρώτη αναφορά του Καντακουζηνού.

Αλβανικές ομάδες εξακολουθούν να εμφανίζονται στις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις της Θεσσαλίας και της Ηπείρου κατά τον 14ο αιώνα. Η Θεσσαλία πέρασε στη συνέχεια από διαδοχικές φάσεις βυζαντινής, σερβικής και τοπικής εξουσίας, ενώ η περιοχή καταλήφθηκε σταδιακά από τους Οθωμανούς στα τέλη του 14ου και στις αρχές του 15ου αιώνα.

Η παρουσία αλβανικών ομάδων αποτέλεσε επομένως μέρος της πολύπλοκης πληθυσμιακής και πολιτικής ιστορίας της μεσαιωνικής Θεσσαλίας.

Τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε να συμπεράνουμε από την πηγή

Η μαρτυρία του Καντακουζηνού είναι πολύτιμη ακριβώς επειδή μας επιτρέπει να αποφύγουμε υπερβολές.

Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι:

• τον 14ο αιώνα υπήρχαν στη Θεσσαλία αλβανικές ομάδες,
• ο Καντακουζηνός τις ονομάζει Αλβανούς,
• αναφέρει τους Μαλακάσιους, Μπούιους και Μεσαρίτες,
• τους τοποθετεί στα ορεινά της Θεσσαλίας,
• τους υπολογίζει σε περίπου 12.000 άτομα,
• αναφέρει ότι δεν κατοικούσαν σε πόλεις αλλά σε ορεινές και δυσπρόσιτες περιοχές,
• αναφέρει εποχική αποχώρηση από τα βουνά τον χειμώνα,
• και περιγράφει σχέση υποταγής και υπηρεσίας προς τον Βυζαντινό αυτοκράτορα.

Δεν μπορούμε να πούμε από αυτή την πηγή και μόνο:

• σε ποια ακριβώς χωριά κατοικούσε κάθε μία από τις τρεις ομάδες,
• ότι και οι 12.000 εγκαταστάθηκαν μόνιμα σε συγκεκριμένη περιοχή,
• ότι υπήρχε συγκεκριμένο «συμβόλαιο εγκατάστασης» με τη μορφή χρυσόβουλλου,
• ούτε ότι η λέξη «φάρα» χρησιμοποιείται από τον Καντακουζηνό για να περιγράψει αυτές τις ομάδες.

Αυτό είναι σημαντικό, γιατί η μεσαιωνική μαρτυρία είναι ήδη αρκετά εντυπωσιακή χωρίς να χρειάζεται να της αποδώσουμε πληροφορίες που δεν περιέχει.

Η σημασία της μαρτυρίας

Η αναφορά του Καντακουζηνού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρωτογενείς πηγές για την πρώιμη αλβανική παρουσία στον ελλαδικό χώρο.

Μέσα σε λίγες γραμμές πληροφορούμαστε για έναν πληθυσμό περίπου 12.000 ανθρώπων, οργανωμένο σε τουλάχιστον τρεις επιμέρους ομάδες, εγκατεστημένο στα ορεινά της Θεσσαλίας, χωρίς αστικά κέντρα, με εποχικές μετακινήσεις και έντονη στρατιωτική διάσταση στις σχέσεις του με τη βυζαντινή εξουσία.

Η μαρτυρία δείχνει επίσης κάτι ευρύτερο: οι μετακινήσεις αλβανόφωνων πληθυσμών προς τον ελλαδικό χώρο δεν ήταν ένα γεγονός που άρχισε ξαφνικά τον 15ο αιώνα. Ήδη κατά τον 14ο αιώνα υπήρχαν στη Θεσσαλία πολυάριθμες αλβανικές ομάδες, οι οποίες συμμετείχαν ενεργά στις πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές εξελίξεις της περιοχής.

Από αυτές τις πρώιμες εγκαταστάσεις και μετακινήσεις θα ακολουθούσαν κατά τους επόμενους αιώνες νέες μετακινήσεις προς τη Στερεά Ελλάδα, την Αττική, την Εύβοια και την Πελοπόννησο, δημιουργώντας τις κοινότητες που αργότερα θα γίνουν γνωστές ως Αρβανίτες.

Πηγές

1. Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός, Ιστορίαι, βιβλίο Β΄, έκδοση Ludwig Schopen, Βόννη, 1828, τόμος Α΄, σ. 474.

Το πρωτότυπο κείμενο της μαρτυρίας για τους Αλβανούς της Θεσσαλίας:
Remacle – Ιωάννης Καντακουζηνός

2. Wikimedia Commons – χάρτης του 14ου αιώνα
Empire of the Romans and Serbs – 14th century

3. Georgios C. Liakopoulos, The Integration of Settlers into Existing Socio-Environmental Settings: Reclaiming the Greek Lands After the Late Medieval Crisis. Η μελέτη εξετάζει, μεταξύ άλλων, την εγκατάσταση αλβανικών πληθυσμών στον ελλαδικό χώρο και τη σχέση τους με την οικονομία και την κοινωνία των περιοχών εγκατάστασης.
Max Planck – πλήρες κείμενο

Read More