η βλαχική γλώσσα


Τα βλάχικα ή αρμάνικα (λίμπα αρμενεάσκε,αρμενέστι ή βλαχέστι- limba armãneascã, armãneshce, armãneashti, ή vlaçesti) είναι μια νεολατινική αυτόνομη γλώσσα και μαζί με τα μογλενίτικα,τα ιστρορουμάνικα και τα δακορουμάνικα (ρουμάνικα) είναι απόγονος της λαϊκής λατινικής που μιλιόταν στα βαλκάνια.Ο αριθμός των ομιλητών υπολογίζεται από 120 μέχρι 300 χιλιάδες,ανάλογα την πηγή.Τα βλάχικα μιλιούνται στην Ελλάδα,την Αλβανία,τα Σκόπια,τη Βουλγαρία,τη Σερβία,τη Ρουμανία και από απόδημους βλάχους του εξωτερικού.Η γλώσσα αυτή στην Ελλάδα βρίσκεται σε υποχώρηση και υπάρχει κίνδυνος εξαφάνισής της.
περιοχές που μιλιούνται τα αρμάνικα (πορτοκαλί) και τα μογλενίτικα (μωβ)

βλάχικες διάλεκτοι και γεωγραφική εξάπλωση 
Εννιαία βλάχικη γλώσσα δεν υπάρχει.Τα βλάχικα χωρίζονται σε πολλές διακριτές διαλέκτους ανάλογα με τον τόπο που προέρχονται,όπως γραμουστιανά (στο Γράμμο) ,φαρσερότικα (αρβαντοβλάχικα),διάλεκτο του Κρουσέβου κτλ .Ένας μεγάλος διαχωρισμός που μπορεί να γίνει είναι σε βόρειες και νότιες διαλέκτους.Οι νότιες χαρακτηρίζονται κυρίως από τα φαινόμενα της κώφωσης και της συγκοπής,χαρακτηριστικά και των βορειοελλαδίτικων ελληνικών ιδιωμάτων.
Η γεωγραφική περιοχή που μιλιούνται τα βλάχικα είναι κυρίως η Ήπειρος και η δυτική Μακεδονία,η Βόρεια Ήπειρος μέχρι το Δυρράχιο,το Μοναστήρι,τα Σκόπια,το Κρούσεβο και το Στιπ.Μέγαλες κοινότητες ομιλητών της βλαχικής βρίσκονται και στη Βουλγαρία,τη Σερβία και τη Ρουμανία.Ο κύριως όγκος των αρμάνων (βλάχων) βρίσκεται στην Ελλάδα.



Η πρώτη αναφορά στην ύπαρξη βλαχικής γλώσσας στα βαλκάνια πιστεύεται ότι είναι η φράση 'τόρνα,τόρνα φράτρε' που αναφέρεται σε ένα βυζαντινό κείμενο του 500 μ.Χ. την εποχή που έκαναν επιθέσεις οι Άβαροι στο Βυζάντιο.Η φράση σημαίνει 'γύρνα ,γύρνα αδερφέ'.Κάποιος πιθανώς αρμάνος οδηγούσε το κάρο και ο αδερφός του είδε ότι άρχισε να γέρνει από το βάρος και του φώναξε να στρίψει.


Το παλαιότερο δείγμα βλάχικης γραφής είναι σε μία εικόνα του 1731 από τη Μουζακιά της Αλβανίας ,που ανακαλύφθηκε το 1950.Η Εικόνα δείχνει την Παναγιά τη Βρεφοκρατούσα και από κάτω γράφει στα βλάχικα τη φράση:
Βίργιρε Μούμα-λ τουμνεζί ώρε τρέ νόϊ πεκετόσσλοιι.
Παρθένος η μητέρα του Θεού δεήσου και για εμάς τους αμαρτωλούς.

Η εικόνα της Παναγίας της Βρεφοκρατούσας από τη Μουζακιά της Αλβανίας (1731

Στην περιοχή του Κρούσεβου στα Σκόπια η βλαχική γλώσσα έχει αναγνωριστεί ως μια από τις δύο επίσημες της περιοχής μαζί με τη σλαβομακεδονική.Οι βλάχοι των Σκοπίων έχουν το δικαίωμα να χρησιμοποιήσουν τη βλαχική γλώσσα ακόμη και στα δικαστήρια.Εκεί η γλώσσα βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση ,μιλιέται σε καθημερινή βάση και έχουν εκδοθεί πολλά βιβλία σ'αυτή.Στην Ελλάδα και τις άλλες βαλκανικές χώρες τα βλάχικα βρίσκονται σε σημαντική υποχώρηση και υπάρχει κίνδυνος εξαφάνισής τους.

επιρροές
Όλες οι βαλκανικές νεολατινικές γλώσσες μοιράζονται μεταξύ τους κοινά χαρακτηριστικά, στη μορφολογία,το συντακτικό και έχουν μεγάλο κοινό λεξιλόγιο που κληρονόμησαν από τα λατινικά.Μια βασική διαφορά τους βρίσκεται στο γλωσσικό υπόστρωμα,επίστρωμα και αντίστρωμα (adstratum) το οποίο έχει η κάθε γλώσσα.Δηλαδή τα ρουμάνικα επηρεάστηκαν κυρίως από τα σλάβικα και γι'αυτό έχουν ένα μεγάλο αριθμό δάνειων σλαβικών λέξεων.Αντίθετα τα βλάχικα επηρεάστηκαν πάρα πολύ από τα ελληνικά με τα οποία ήταν σε στενή επαφή καθ'όλη τη διάρκεια της ύπαρξής της.

Τα βλάχικα όχι μόνο δανείστηκαν ελληνικές λέξεις αλλά δημιούργησαν και νεολογισμούς με   αυτές τις λέξεις.Μία άλλη διαφορά βρίσκεται στην παντελή απουσία απαρεμφάτων στα βλάχικα (όπως και στα νέα ελληνικά),αντίθετα με τα ρουμάνικα,γεγονός που οπωσδήποτε τα τοποθετεί στο νότιο μέρος των βαλκανίων.Το απαρέμφατο στα βλάχικα αποδίδεται με περιφραστικούς τύπους.Τα ελληνικά εκτός από το λεξιλόγιο επηρέασαν τα βλάχικα και στη φωνολογία δίνοντας τους φθόγγους δ,γ,θ οι οποίοι απαντώνται και στα αλβανικά αλλά όχι στα ρουμάνικα.


Χαρακτηριστικά σάτεμ σε μια γλώσσα κέντουμ.
Ενώ η βλαχική είναι μια γλώσσα κέντουμ όπως και η μητρική της τα λατινικά ,στο λεξιλόγιό της παρατηρούνται χαρακτηριστικά σάτεμ.Για παράδειγμα η λέξη εκατό στα βλάχικα είναι suta ενώ στα λατινικά είναι centum.Αυτό ίσως να είναι υπόστρωμα  μιας παλαιοβαλκανικής γλώσσας στη βλαχική.Επίσης αυτό πιθανώς να οφείλεται σε σλαβικό επίστρωμα μετά την κάθοδο των Σλάβων.Η αρχαία μακεδονική πιθανολογείται ότι ήταν κέντουμ όπως τα αρχαία ελληνικά. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ρουμάνικα τα οποία έχουν ένα υπόστρωμα λέξεων μάλλον από τη δακική  γλώσσα ,επίσης σάτεμ.

Από την άλλη αυτό ίσως και να οφείλεται στο σλαβικό επίστρωμα στις βαλκανικές γλώσσες μετά την εισβολλή των Σλάβων.Τα βλάχικα αριθμητικά από το 11-20 σχηματίζονται όπως στα σλάβικα.Το έντεκα είναι  unspre ή unsprezece που στην κυριολεξία θα πει ´ένα πάνω στο δέκα'.Αυτός ο τρόπος σχηματισμού του αριθμητικού θυμίζει καθαρά τον σλαβικό τρόπο.Π.χ. το έντεκα στα ρώσικα είναι одиннадцать (αντίνατσατ') ή один-над-цать (ένα-πάνω στο-δέκα).Κάτι τέτοιο δεν παρατηρείται στις δυτικές ρωμανικές γλώσσες.


βλαχικό αλφάβητο
Για τη γραφή των βλαχικών χρησιμοποιούνται δύο αλφάβητα,είτε το ελληνικό είτε το λατινικό.Τα πρώτα γραπτά αρμάνικα (βλάχικα) κείμενα είναι γραμμένα στο ελληνικό αλφάβητο και χρονολογούνται στο 18ο αιώνα μ.Χ.Γράφτηκαν στη Μοσχόπολη της Βορείου Ηπείρου.Αργότερα άρχισε να χρησιμοποιείται και το λατινικό.Στο Κρούσεβο έχει τυποποιηθεί και χρησιμοποιείται ένα βλάχικο αλφάβητο με βάση το λατινικό.



λατινικό βλαχικό αλφάβητο όπως τυποποιήθηκε στο Κρούσεβο

A, Ã, B, C, D, Dh, Dz, E, F, G, H, I, J, K, L, Lj, M, N, Nj, O, P, Q, R, S, Sh, T, Th,, Ts, U, V, W, X, Y, Z

ελληνογράματο βλάχικο αλφάβητο

πεζά α β γ γκ δ ε ζ ζ̌ θ ι κ λ λλ μ μπ ν νν ξ ο π ρ σ σ̌ τ τσ̌ φ χ ψ


ημίφωνα





















Λεξιλόγιο και φράσεις





μίνι-μίνε-ιο=εγώ (ανάλογα με τη διάλεκτο)
τίνι=εσύ
τσι=τί
μίνι έσκου-ιο χίου=εγώ είμαι
ιο έσκου αρμέν=είμαι βλάχος

-τσι αντάρι'=τί κάνεις;
-γκίνι=κάλα.

ιου=πού
ιουβά=πουθενά

κούμ τι ακλιάμε;=πώς σε λένε;

-κούμ χίι;=πώς είσαι;
-γκίνι=καλά


δείτε και ακούστε το βίντεο για να πάρετε μια ιδέα πώς ακούγονται τα βλάχικα



λεξιλόγιο σχετικό με το βίντεο 
ρεμενέστι,αρμενέστι=στα βλάχικα
άπε=νερό
άπα=το νερό
αλάσου=άστο
ακό=εκεί
γκούρε=στόμα
ντούτι=πήγαινε
μένα=το χέρι
μένι=τα χέρια
ιάρμπε=χορτάρι
μπάντι=κάτω

τσί έστι ατσιά;=τί είναι εκεί
νού μπάγκε μένα νουν τόρα=μην βάζεις το χέρι μέσα τώρα.
μπούνε=καλό
νού μπάγκε νγκούρε=μην το βάζεις στο στόμα

-μπούνε! καλό!
-Νού μπούνε τας ου μπέμ. Δεν είναι καλό για να το πιούμε.

νου νγκούρε! όχι στο στόμα!

σκόλε σ φουτζίμ=σήκω να φύγουμε

φούτζ=φύγε
ίμνα=περπάτα

Share:

Translate

Υποστηριξτε μας ενεργα.

Αν θέλετε να μας υποστηρίξετε ενεργά,να ζητήσετε περισσότερες αναρτήσεις σε μια συγκεκριμένη γλώσσα και θέμα , φράσεις,πηγές,βίντεο και άλλα, μπορείτε μέσω https://www.patreon.com/

Τελευταια γλωσσα που προστεθηκε.

Recently updated posts. Πρόσφατες

Popular Posts

αδεια

Άδεια Creative Commons Creative Commons: Επιτρέπεται η αναπαραγωγή,διανομή και παρουσίαση του περιεχομένου στο κοινό, υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις: 1)Υποχρεωτική αναφορά στην ιστοσελίδα προέλευσης παρέχοντας έναν ενεργό σύνδεσμο (backlink) που οδηγεί απευθείας σ'αυτή (2) Μη εμπορική χρήση ή εκμετάλλευση 3) Μη τροποποίηση,αλλοίωση του περιεχομένου ή δημιουργία πάνω σ'αυτό με οποιονδήποτε τρόπο. Works 3.0 Greece License

Recent comments

Learn languages by email!





learn German
Enter your email address:




learn Italian by email
Μάθε ιταλικά μέσω ημέιλ.






Facebook

Labels

Blog Archive