Ένα αρβανίτικο ποιήμα του 1860.

Αρβανίτικο σατυρικό Ποίημα από τον "Φως" (1860)

Σοφοκλής Καρύδης δημοσίευσε αυτό το κοφτερό ποίημα στη σατυρική εφημερίδα του, σκοπίμως με στόχο τη διαφθορά των υπουργών και των εισαγγελέων της εποχής.

Εφημερίδα

Φως, τεύχος 41

Έτος δημοσίευσης

1860, Αθήνα

Γλώσσα ποιήματος

Αρβανίτικα

Προέλευση

Σπέτσες ή Ψαρρά

Το ποίημα στρέφεται κατά της ανικανότητας των υπουργών και του εισαγγελέα Μουτζουρίδη. Το ποίημα είχε αναδημοσιευτεί από τον Αριστείδη Κόλλια στο περιοδικό Άρβανον, Δεκέμβριος 1999, τεύχος 80.

Στροφή 1

Κέμι γκιασστ Υπουργό νουκ βελιενιεν νιε λεπτό.

Στροφή 2

Κέμι σσουμ βουλευτί νουκ βελιένιεν πο νιε-ντιου.

Στροφή 3

Κέμι εδέ νιε Μουτζουρίδ ντο να μουτζουρίσν' σιτ.

Στροφή 4

Μίρ μπεν εδέ Καρύδη τσε θερέτ βρε Μουτζουρίδη.

Στροφή 5

Εδε Υπουργόϊ μπεν μιρ τε ντεργκόν' ντε Σίρε.

Στροφή 6

Τε ικέν' εδέ γκα κετού ψε ου θα,ε ου μπε ντρου.

Στροφή 7

Κετό θομ,εδέ σ θόμ με ψε ντε φυλακή με βε.

Στροφή 1

Έχουμ' έξι Υπουργούς δεν αξίζουν ούτε λεπτό.

Στροφή 2

Έχουμε πολλούς βουλευτές δεν αξίζουν παρά ένας-δύο.

Στροφή 3

Έχουμε έναν Μουτζουρίδη για τα μάτια κάνει μόνο με μουτζούρες να μαυρίζει.

Στροφή 4

Καλά κάνει ο Καρύδης που στα λέει ρε Μουτζουρίδη.

Στροφή 5

Και ο Υπουργός θα κάνει καλά να σε στείλει στη Σύρο.

Στροφή 6

Να σε πάρει και από δω Ξύλο ήσουν Κούτσουρο έχεις απομείνει.

Στροφή 7

Τόσο λέω κι όχι άλλο γιατί με πιάνουν και στη φυλακή με βάνουν.

Στροφή 1

Kémi giasht Ipurgo nuk veljenjen nje lepto.

Στροφή 2

Kémi shum vulef̱tí nuk veljenien po nje - dy .

Στροφή 3

Kemi edhe nje Moutzouríd sit do na moudzourisnj » .

Στροφή 4

Mir ben edhe Karidi̱ tse theret vre Moudzourídi̱ .

Στροφή 5

Edhe ipurgóï ben mir de te dergonj de Síre .

Στροφή 6

Edhé te iken nga ketu pse u tha , e u be dru .

Στροφή 7

Keto thom , edhe s thom me pse de filakí̱ me ve .

κέμι αλβ. kemi

έχουμε — α' πληθυντικό του kam (έχω)

γκιασστ αλβ. gjashtë

έξι

Υπουργό ελληνικό δάνειο

υπουργός — άμεσο δάνειο από τα ελληνικά, γιατί ο θεσμός δεν υπήρχε όταν διαμορφώθηκε η αρβανίτικη διάλεκτος. Η κανονική αλβανική λέξη είναι ministër

νουκ αλβ. nuk

δεν

βελιένιεν αλβ. vlejnë

αξίζουν (vlej = αξίζω), αν και ετυμολογικά ανάγεται σε λατινική ρίζα (valeo)

νιε αλβ. një

ένας, μία, ένα

λεπτό ελληνικό δάνειο

λεπτό — όνομα ελληνικού νομίσματος/μονάδας, μεταφέρεται αυτούσιο από τα ελληνικά. Δεν έχει ακριβές αλβανικό αντίστοιχο· το πλησιέστερο θα ήταν qindarkë (υποδιαίρεση νομίσματος)

σσουμ αλβ. shumë

πολύς, πολλοί

βουλευτί ελληνικό δάνειο

βουλευτές — άμεσο δάνειο από τα ελληνικά. Η κανονική αλβανική λέξη είναι deputet

πο αλβ. po

παρά, μόνο — εδώ με αντιθετική/περιοριστική χρήση (όχι το "ναι")

ντιου αλβ. dy

δύο

εδέ αλβ. edhe

και, επίσης

ντο να αλβ. do të

θα — μόριο μέλλοντα (do από το dua = θέλω)

μουτζουρίσν' λογοπαικτικό επινόημα

δεν είναι καθιερωμένη λέξη σε καμία γλώσσα· λογοπαικτικό επινόημα του ποιητή, που παίρνει το ελληνικό μουτζούρα και του βάζει αρβανίτικη ρηματική κατάληξη, για να παίξει με το επώνυμο Μουτζουρίδης. Αν το αποδίδαμε με κανονικό αλβανικό ρήμα (χωρίς το λογοπαίγνιο), θα λέγαμε nxij (μαυρίζω, από το zi = μαύρο) — "do të na nxijë" (θα μας μαυρίσει)

σιτ

αβέβαιη απόδοση — πιθανόν παραφθορά/λάθος μεταγραφή του si të (πώς να) στις διαδοχικές αναδημοσιεύσεις του κειμένου· δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με σιγουριά

μίρ αλβ. mirë

καλά

μπεν αλβ. bën

κάνω, κάνει (bëj = κάνω)

τσε αλβ. që

που, ό,τι — αναφορική λέξη, εδώ με παλατοποιημένη προφορά (τσ- αντί κ-)

θερέτ αλβ. thërret

φωνάζει, καλεί (thërres = φωνάζω)

βρε ελληνικό δάνειο

ρε — ελληνικό επιφώνημα, περνά αυτούσιο στον προφορικό αρβανίτικο λόγο

τε / ντε αλβ. të

να — μόριο πριν από ρήμα

ντεργκόν' αλβ. dërgon

στέλνει (dërgoj = στέλνω)

ικέν' αλβ. ikën

φεύγει (ik = φεύγω)

γκα αλβ. nga

από

κετού αλβ. këtu

εδώ

γκα κετού αλβ. nga këtu

από δω

ψε αλβ. pse

γιατί

ου θα αλβ. u tha

ειπώθηκε — παθητική φωνή του thotë (λέω)

ου μπε αλβ. u bë

έγινε — παθητική φωνή του bëj (κάνω)

ντρου αλβ. dru

ξύλο — εδώ με μεταφορική σημασία (κούτσουρο, άχρηστος)

κετό αλβ. këto

αυτά

θομ αλβ. thom (λόγιο them)

λέω — διαλεκτικός τύπος του them

σ αλβ. s'

δεν — συνεσταλμένος τύπος του nuk

με αλβ. më

πια, άλλο (επίρρημα), όχι το me (με, πρόθεση)· η ελληνική γραφή δεν δείχνει τη διαφορά e/ë

φυλακή ελληνικό δάνειο

φυλακή — άμεσο δάνειο από τα ελληνικά. Η κανονική αλβανική λέξη είναι burg

βε αλβ. vë / vënë

βάζουν (vë = βάζω)